مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ١٨ - ٢ صدر المتألهين و حكمت متعاليه

نهج البلاغه جلاى تازه‌اى به آراء اين حكيم و عارف شيعى بخشيده است.

در حكمت تعاليه صدرايى براستى «مسئله وجود» به عنوان مسئله محورى و بنيادى فلسفه مطرح شد و تمامى مسائل فلسفه حول اين محور تنظيم شد. اصول جديد حكمت متعاليه را مى‌توان در چهار اصل ذيل خلاصه كرد:

اوّل: مسئله وجود، اصالت وجود و وحدت تشكيكى آن.

دوّم: حركت جوهرى يا صيرورت سيلانى جهان طبيعى.

سوّم: تلقى خاص از رابطه عالم و معلوم، علم و وجود ذهنى.

چهارم: تلقى جديدى از نفس، قواى نفسانى، تكوين و كمال آن و بالاخره معاد روحانى و جسمانى.

آراء جديد صدر المتألهين كه از سى مورد متجاوز است [١] به چند بخش قابل تقسيم است: اول مسائلى كه توسط او تكثير برهان و تشييد اركان شده است. دوّم مسائلى كه با حفظ عنوان توسط او تغيير محتوايى و كلّى پيدا كرده است، سوّم: مسائلى از منطق، طبيعيّات، كلام و عرفان كه توسط او به صورت يك مسئله فلسفى مطرح شده است، چهارم:

مسائل جديدى كه از اساس ابتكار و ابداع اوست [٢].

از ملاصدرا پنجاه و دو كتاب و رساله بجا مانده است [٣]. مهمترين كتاب صدر المتألهين «الحكمة المتعالية فى الاسفار الاربعة العقلية» است كه حاوى يك دوره كامل فلسفه صدرايى به شكل مبسوط و مفصّل است. اين دائرة المعارف بزرگ حكمت متعاليه در ضمن ديگر نگارشها در طول عمر شريف مصنّف نوشته شده است. از ديگر آثار ملاصدرا الشواهد الربوبية فى المناهج السكوكية، المشاعر، المبدء و المعاد، تعليقات الهيات الشفا، تعليقات شرح حكمة الاشراق و شرح الهداية الاثيرية قابل ذكر است.

[١]. رجوع كنيد به مقاله «انديشه‌هاى جديد و ارزش تفكر فلسفى صدر المتألهين» به همين قلم در كتاب «دفتر عقل» (تهران، ١٣٧٧).

[٢]. رجوع كنيد به مقاله «نگاهى اجمالى به سير فلسفه در اسلام» در كتاب مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى، جلد پنجم، (تهران، ١٣٧١).

[٣]. براى آشنايى با چند و چون آثار صدر المتألهين رجوع كنيد به محسن بيدارفر، مقدّمه تفسير القرآن الكريم صدر المتألهين، ج ١، ص ١٠٧- ١١٧.