معاصر همينكه نوبت به خودش مى‌رسد، بدون اينكه اسم و نشانى خود را به تصريح بگويد با يك دنيا فروتنى و خضوع كه حقيقتا انسان را متأثر و متواضع مى‌سازد چنين مى‌نويسد [١]. «اين حقير ادراكى پست و ذهنى كند و سليقه‌اى معوج دارم و بسيار بليدم و در خدمت والد خود و ملا آقاى قزوينى و حاجى محمد جعفر و حاجى محمد ابراهيم و آقا سيد رضى و ميرزا محمد حسن نورى تلمذ نموده‌ام ولى سودى نبخشيد چون قبول ماده شرط است در افاضه فيض».

٦. حكماى معاصر مدرس طهرانى‌

غير از سلسله اساتيد و شاگردان حكيم مؤسس تنى چند از حكماى معاصر وى نه در سلسله اساتيد او مى‌گنجند و نه از زمره شاگردان وى به حساب مى‌آيند كه مهمترين آنها عبارتند از: حاج ملا هادى سبزوارى (م ١٢٨٩)، آقا محمد رضا قمشه‌اى (م ١٣٠٦)، ميرزا ابو الحسن جلوه (م ١٣١٤) [٢]، ميرزا حسين سبزوارى شاگرد حكيم سبزوارى، مدرس مدرسه عبد الله خان در بازار بزازان تهران و استاد آخوند هيدجى و آقا ميرزا ابراهيم رياضى زنجانى. تعرّف ميرزا حسين رياضى بوده است. و مراد از حكماى اربعه تهران آقا على، آقا محمد رضا، ميرزا ابو الحسن و همين ميرزا حسين است. از تاريخ وفات او اطلاعى در دست نيست، [٣] امّا معاصر سه حكيم ياد شده است.

با اينكه صيت شهرت حكيم سبزوارى در حكمت متعاليه قطعا به گوش آقا على و آقا محمد رضا رسيده است، اما هيچيك براى استفاده از محضر وى به سبزوار نرفته‌اند و ظاهرا بهره‌مندى از اساتيد سبزوارى همچون ملا اسماعيل و سيد رضى آنان را از اين سفر بى‌نياز كرده بود. ظاهرا جلوه قصد عزيمت به سبزوار را داشته، امّا در طهران رحل اقامت مى‌افكند. [٤] مقايسه آثار آقا على و آقا محمد رضا با آثار حاج ملا هادى اثبات مى‌كند كه عليرغم اينكه حكيم سبزوارى نزديك دو دهه برايشان تقدم زمانى دارد، اما عملا به لحاظ سلسله اساتيد هم طبقه هستند و به لحاظ مرتبه علمى آنچنانكه به تفصيل خواهد آمد يا هم مرتبه‌اند، يا اينكه در مواردى آقا على و

[١]. سيد محمد على جمال‌زاده، مقاله ميراث گوبينو، مجله يغما، شماره ١٥٤، ارديبهشت ١٣٤٠.

[٢]. براى آشنايى با شخصيت علمى آقا محمد رضا و ميرزاى جلوه رجوع كنيد به مقالات سيد مصطفى محقق داماد در مجله نامه فرهنگستان علوم، شماره ٥، ٦ و ٧.

[٣]. منوچهر صدوقى سها، تاريخ حكما و عرفاى متأخر بر صدر المتألهين، ص ٤٠، ١٢١.

[٤]. مرتضى مطهرى، خدمات متقابل اسلام و ايران، مجموعه آثار، ج ١٤، ص ٥٣١.