آنكه از اوّل وقت مقدار طهارت و نماز تمام گذشته باشد در اين صورت اين نماز را تمام گزارد و قصر [١] جايز نيست. و همچنين هر گاه از سفر به وطن آيد و از وقت نماز مقدار طهارت ويك ركعت مانده باشد نماز را تمام بگزارد.

پنجم آنكه: كثيرالسفر نباشد [٢] يعنى در عرف او را كثيرالسفر [٣] نگويند مثل مُكارى وملّاح، وبعضى از مجتهدين [٤] برآنند كه وقتى كثيرالسفر مى‌شود كه سه سفر

______________________________
* اين شرط نيست بلكه مدار به وقت بجا آوردن نماز است، پس اگر در اوّل وقت در سفر بود قبل از رسيدن به حدّ ترخّص بخواند شكسته بعد كه حاضر شد اعاده نمى‌خواهد و اگر نخواند و حاضر نشد تمام مى‌كند، چنانچه در اوّل وقت اگر حاضر بود و مقدار اداء نماز گذشت و بجا نياورد بعد مسافر شد قصراً بجا آورد. (مازندرانى)

[١]- اقوى جواز قصر است در اين صورت و جواز اتمام است در صورت ثانيه، و احوط در اين‌دو صورت جمع ما بين قصر و اتمام است. (تويسركانى)

* مناط در قصر و اتمام حال نماز كردن است، پس هرگاه نماز را بعد از گذشتن از حدّ ترخّص بكند قصر كند، هرچند مقدار طهارت و نماز تمام گذشته باشد، چنانچه در رجوع هرگاه پيش از وصول به حدّ ترخّص باشد قصر كند و اگر بعد از آن يا بعد از ورود به منزل باشد تمام كند. (دهكردى، يزدى)

* قصر جايز بلكه ظاهراً لازم است، ولى به ملاحظه بعض اخبار ديگرى كه در اين مقام وارد شده تمام را نيز بجاى آورد. (صدر)

* بلكه قصر واجب و تمام جايز نيست. (كوهكمره‌اى)

[٢] مدار در كثير السفر بر اين است كه در عرف نگويند كه عمل و شغل او سفر نيست و در اين‌وقت لازم است بر او تمام به شرط آن كه ده روز در بلد خود اقامت نكند و اگر ده روز يا بيشتر اقامت كند لازم است قصر. (تويسركانى)

* يعنى شخصى كه سفر عمل و شغل او بوده باشد. (خراسانى)

[٣] مناط اين آن است كه صدق كند كه سفر كردن شغل و عمل اواست، پس بعد از صدق تمام مى‌كند هرچند اين صدق در اثناء سفر اوّل باشد از جهت طول آن، بلى هرگاه در منزل خود يا در مكان ديگر ده روز ماند و اگر چه بدون قصد باشد حكم كثرت منقطع مى‌شود و محتاج است به سر گرفتن. (نخجوانى، يزدى)

[٤] چنين است كه فرمودند: در سفر سوم تمام كند و در سفر دوم احوط جمع است بين‌قصر و اتمام. (مازندرانى)