و چاه آب در بيع آن زمين داخل است، و درختهايى كه در آن باشند يا زراعتى كه شده باشد داخل نيست، اگرچه بايع در وقت بيع گفته باشد كه: فروختم به تو اين زمين را به‌جميع حقوق آن. امّا اگر گفته باشد كه: فروختم اين خانه را با آنچه در بر آن بسته شود، يا اين زمين را با آنچه در اوست، در اين صورت درخت و زراعت داخل است. امّا سنگهايى كه در زمين مدفون باشد داخل نيست [١] و بايع را در اين وقت لازم است كه سنگها را از آن زمين بيرون كند و اجرت مدّت كندن سنگها بربايع لازم نيست [٢] و اگر چه زيان آن بسيار باشد، امّا بربايع لازم است كه بعد از بيرون آوردن سنگها آنچه از زمين ناهموار شده باشد هموار كند. [٣]

قسم دوم: باغ و بستان،

پس هرگاه عقد بيع برهردو واقع‌شود درخت وزمين و ديوار داخل است. و آيا عمارتى كه در باغ و بستان واقع است و خانهايى كه چوب برآن مى‌اندازند و برآن بالا مى‌روند جهت پرانيدن جانوران و محافظت انجير و انگور در آن داخل است يا نه؟ ميانه مجتهدين خلاف است. اقرب آن [٤] است كه داخل نيست.

قسم سوم: خانه،

و داخل است در آن زمين و عمارت و بالاخانه و پائين خانه، مگر آنكه هريك به سرِ خود خانه باشد. و آنچه در آن خانه ثابت باشد داخل است، خواه از اجزاى آن خانه باشد چون سقف و درهاى نشانيده و حلقه‌ها و آنچه بدان در را بندند، و خواه از اجزاى خانه نباشد ليكن به‌واسطه آسانى ساخته باشند، چون نردبانى كه در جايى نشانيده باشند به‌نوعى كه نتوان او را از جايى به جايى ديگر نقل نمودن‌

______________________________
[١]- اقوى دخول سنگهاى مدفون است در بيع، لهذا بر بايع لازم نيست كه سنگها را از زمين‌بيرون كند و همچنين لازم نيست كه ناهموارى را هموار كند. (تويسركانى)

* معلوم نيست. (صدر)

[٢] هرگاه سنگهاى مدفون شده داخل در مبيع نباشد و اجرت بيرون آوردن و بردن در عهد خودبايع است و همچنين اجرت تسويه زمين اگر عدم تسويه عرفاً ضرر بر مشترى باشد مگر آنكه مشترى عالم باشد كه لازمه بيرون آوردن سنگها ضرر است بر او كه در اين‌صورت اجرت تسويه زمين بر بايع لازم نيست. (دهكردى)

[٣] معلوم نيست. (صدر)

[٤] اقرب آن است كه داخل است. (تويسركانى)