جامع عباسی – ط جامعه مدرسین - شيخ بهائی؛ ساوجی، نظام بن حسین - الصفحة ٩٨١ - مطلب پنجم در بيان آنچه سبب ارش مىشود يعنى تفاوتى كه ميانه صحيح و غيرصحيح بودن عضو آدمى است
نيك شود. [١]
دوم آنكه: كسى پشت ديگرى را بشكند آنگاه نيك شود. [٢]
سوم آنكه: كسى كارى كند كه موى مژه كسى بريزد برقول بعضى از مجتهدين[١] وبعضى در اين صورت خونبها را لازم مىدانند[٢].
) چهارم [٣] آنكه: كسى بعد از بريدن انگشتان شخصى كف او را نيز ببرد.
پنجم آنكه: شخصى بعد از بريدن دست كسى از استخوان زند او نيز چيزى ببرد.
ششم آنكه: كسى دست زيادتى كسى را ببرد.
هفتم: بريدن سرهاى پستان برقول بعضى از مجتهدين[٣].
) هشتم: بريدن ركب و آن چيزى است در زن كه مثل پشت زهار است در مرد.
نهم [٤]: آنكه چيزى [٥] بر شكم كسى نهند كه بول يا غايط از او بيرون آيد.
دهم آنكه: كسى كارى كند كه گوش كسى چيزى نشنود آنگاه نيك شود.
يازدهم آنكه: كسى كارى كند كه بول كسى منقطع نشود آنگاه نيك شود.
______________________________
[١]
بعضى در اينجا قائلند به ديه اگر خوب نشود و اگر خوب شود به ارش و اين قول احوط
است اگر اقوى نباشد. (تويسركانى)
[٢] در روايت ضريف صد دينار ديه اوست در اين صورت و عمل به آن خالى از قوت نيست. (تويسركانى)
[٣] چهارم و پنجم محلّ تأمّل است. (تويسركانى)
[٤] نهم و دهم محلّ تأمّل است. (تويسركانى)
[٥] غير از لگد كردن كه گذشت ثلث خون بهاء در آن. (يزدى)
[١] ابن ادريس، سرائر ٣: ٣٧٨ و ٣٧٩. محقّق، شرايع ٤: ٢٦٢. علّامه حلّى، ارشاد ٢: ٢٣٦. شهيد ثانى، مسالك ١٥: ٤٠١ و روضه ١٠: ٢٠١.
[٢] شيخ طوسى، خلاف ٥: ٢٣٧ مسأله ٢٥ و مبسوط ٧: ١٣٠. ابنحمزه، وسيله: ٤٤٢. علّامه، قواعد ٣: ٦٧٠.
[٣] محقّق، شرايع ٤: ٢٦٨ و ٢٦٩. فخر المحقّقين، ايضاح ٤: ٦٩٩. شهيد ثانى، مسالك ١٥: ٤٣٢ و ٤٣٤.