اقرب به ابعد با عدم او، و در اينحال معتق در حكم عدم است. و همچنين [١] خلاف است در آنكه هر گاه معتق كافر باشد و بگريزد و به‌دار حرب برود و او را بگيرند و بنده كنند و او فرزندى داشته باشد آنگاه غلامى‌كه معتق آزاد كرده بود بميرد، بعضى گفته‌اند كه: در اين صورت ولد معتق ميراث از او نمى‌برد بلكه تعلّق به بيت‌المال دارد، و بعضى برآنند كه ميراث مى‌برد، چه معتق در اين صورت در حكم معدوم است و ديت مقتول را كسى مى‌برد كه وارث مال است. و بعضى از مجتهدين منع قرابت مادرى كرده‌اند. [٢] و بعضى از ايشان منع خواهران پدرى كرده‌اند.

چهارم: لعان كردن، چه بعد از لعان زن و شوهر از يكديگر ميراث نمى‌برند و فرزندى كه به سبب انكار او لعان واقع شده او از پدر و پدر از او ميراث نمى‌برند امّا او از مادر و مادر از او مى‌برد، و فرزندان او از او ميراث مى‌برند، و خويشان مادرى و زوج و زوجه ميراث مى‌برند. و در بعضى از روايات [٣] وارد شده كه: او از خال ميراث [٤] نمى‌برد، امّا خال از اوميراث مى‌برد[١] اقرب آن‌است‌كه هردو ميراث مى‌برند. و اگر پدر بعد از لعان‌اعتراف به‌فرزندى اوكند فرزند از پدر ميراث مى‌برد اما پدر از او ميراث نمى‌برد. و آيا در اين صورت خويشان پدر از او ميراث مى‌برند؟ در آن خلاف است. [٥]

______________________________
[١]- مراعات احتياط خوب است. (تويسركانى)

[٢] قول به منع اقرباء مادرى خالى از قوّت نيست و احتياط خوب است. (تويسركانى)

* البّته ترك احتياط نخواهند نمود. (صدر)

* اين قول اقوى است، بلى در ماعداى برادر و خواهر مادرى از متقرّبين به مادر حكم خالى از اشكال نيست مراعات احتياط شود. (نخجوانى، يزدى)

[٣] در مورد ورود روايات ترك احتياط را ننمايند. (صدر)

[٤] مراعات احتياط بالنّسبه به ارث بردن از خال و اقرباء امّ مطلوب است. (تويسركانى)

[٥] اقوى اين‌است‌كه خويشان پدر از اوارث نمى‌برند و او نيز از آنها ارث نمى‌برد. (تويسركانى)

* اظهر اين است كه نمى‌برند. (دهكردى، نخجوانى، يزدى)

[١] تهذيب ٩: ٣٤١، حديث ١٢٢٦. وسائل ٢٦: ٢٦٧، حديث ٤.