معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٧١ - حديث ارتداد؟!

اين آيه از انقلاب و دگرگونى دسته‌جمعى پس از رحلت پيامبر خبر

مى‌دهد.

كشّى‌ از امام‌ باقر (ع) روايت مى‌كند:

ارْتَدَّ النَّاسُ إِلَّا ثَلَاثَةُ نَفَرٍ: سَلْمَانُ وَ أَبُوذَرٍّ وَ الْمِقْدَادُ قال: قُلْتُ: فَعَمَّارٌ؟ قَالَ: قد كان جَاضَ جَيْضَةً[١] ثُمَّ رَجَع ...[٢]

شيخ‌ مفيد از امام‌ صادق‌ (ع) روايت مى‌كند:

هَلَكَ النَّاس إِلَّا ثَلَاثَةَ نَفَرٍ: سَلْمَانُ وَ أَبُوذَرٍّ وَ الْمِقْدَادُ، وَ لَحِقَهُمْ عَمَّارٌ وَ أَبُو سِاسان‌[٣] وَ حُذَيْفَةُ وَ أَبُو عَمْرَةَ، فَصَارُوا سَبْعَة.

و در روايتى ديگر از امام‌ باقر (ع) روايت مى‌كند:

ارْتَدَّ النَّاسُ بَعْدَ النَّبِيِّ- صَلَّي اللَّهُ عَلَيْهِ وَ آلِه و سَلَّم- إِلَّا ثَلَاثَةَ نَفَرٍ: الْمِقْدَادُ بْنُ الْأَسْوَدِ، وَ أَبُو ذَرٍّ الْغِفَارِيُّ وَ سَلْمَانُ الْفَارِسِيُّ. ثُمَّ إِنَّ النَّاسَ عَرَفُوا وَ لَحِقُوا بَعْدُ.[٤]

منظور از ارتداد

ولى با تأمّل در آيه و روايات، و مناسبت‌ها و شواهد مربوطه، مطلب به گونه ديگر جلوه مى‌كند. و مقصود از «ارتداد»، ارتداد از اصل دين نيست، بلكه صرفاً بازگشت به حالت جاهليت و عدم تعمّق در واقعيات است.

آيه شريفه كه درباره جنگ احُد و فرار همگان- جز مولا على‌ (ع)- نازل شده، حكايت از آن دارد كه مسلمانان آن عهد- حتّى كسانى كه خود را از خواصّ اصحاب مى‌پنداشتند- هنوز به سرحدّ كمال معرفت نرسيده، و با كوچك‌ترين برخورد با ناملايمى، ثبات خود را از دست مى‌دادند و حالت عقب‌گرد به خود مى‌گرفتند. و اين دليل ضعف ايمان آنان بود.

در پايان آيه هشدار مى‌دهد كه زيان سر تافتن از تعاليم دينى و بى‌تفاوت‌

[١] . جا فى عنه يجيضك: حاد و عدل.

[٢] . ابى جعفر محمد بن الحسن بن على الطوسى، اختيار معرفة الرجال، المعروف برجال الكشى، ج ١، ص ٥١.

[٣] . صحيح آن، ابو سنان است( قاموس الرجال، ج ١١، صص ٣٤٠ و ٣٦١).

[٤] . الاختصاص مفيد، ص ٦؛ مصنفات المفيد، ج ١٢، ص ١٢؛ و ر. ك: ابى جعفر محمد بن الحسن بن على الطوسى، اختيار معرفة الرجال، ج ١، صص ١١- ٦.