بخواهيم شرع را در اين مسائل محدود كنيم، حتى نسبت به اين مسائل هم مشكل دارد كه خلاصه بشر راه‌هاى ديگرى هم براى به‌دست آوردن اينها دارد. به تعبير ديگر، جنبه تفريط در اين گونه از قضايا پيش مى‌آيد و افراطى كه فرموديد كه خيلى از مسائل مثلًا سياست، مديريت و اقتصاد، اينها ربطى به دين ندارد، بلكه دين فقط براى مسائل معنوى بشر آمده است، اين چگونه تصور مى‌شود؟

محمد هادى معرفت: در اينجا دو مسأله هست؛

بخش اول: چرا شارع در بعضى مسائل غير شرعى وارد شده است؟ ما به اينها عنوان تفضّل مى‌دهيم. يعنى امام‌ صادق‌ (عليه‌السلام) كه به‌عنوان رئيس شرع روى كرسى تشريع نشسته است، از ساير علوم عارى نيست. شخص شارع از همه علوم دارا است، اما وظيفه‌اش بيان نيست. در مورد پيغمبر اكرم (صلى الله عليه و آله و سلم) هم كه عقل كل است، نمى‌توانيم بگوييم در همه مسائل عارى است و فقط در خصوص مسائل شرع آگاه است. يعنى فقط آقاى مسأله‌گو است؛ بلكه در همه چيز واقف است، امّا وظيفه‌اش بيان نيست، بلكه وظيفه او در محدوده شرع مقدس است كه بيان مى‌كند. حالا احياناً در محيط خودش چيزى ديد كه مردم عقلشان به جهتى كه بايد برسد، نرسيده، آن‌ها را تفصيلًا آگاه مى‌كند. اين چه اشكالى دارد كه گاهى پيغمبر مثلًا در مدينه چون بهداشت كاملًا رعايت نمى‌شد- با اينكه وظيفه نداشت در اين مورد- بگويد: خاكروبه را شب در خانه نگه نداريد، اين بيمارى پشه مى‌آورد و موجب سرايت ميكروب‌ها به بدن مى‌شود. مگر اين مريض اگر دوا بخورد، ثواب ندارد؟ ثواب يعنى مرضى خدا. زيرا معناى ثواب و عقاب در اينجا كنايه از مرضى خدا بودن و غير مرضى بودن است. خوب! پيغمبر چون جامعه را كثيف مى‌ديد، مى‌فرمود لباستان را بشوييد، پاكيزه باشيد و الحمام يوم و يوم لا هر دو روز يك مرتبه حمام بگيريد. اين وظيفه شرع نيست. اينها يك نوع ارشاداتى است كه شرع مقدس از باب دلسوزى براى جامعه خودش دارد و لذا از اين قبيل دستورها را ما مثل ساير دستورهايى كه جنبه شرعيت دارد، قائل نيستيم.