معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢١٧ - زبان قرآن، روشمندى معرفت دينى سخنرانى حضرت آيتالله معرفت

خاص چنين سخت‌گيرى‌هايى وجود نداشته باشد. در عرف‌هاى خاص گاهى در كاربرد اصطلاحات تساهل مى‌شود، ولى در عرف‌هاى عام هيچگاه تساهل نمى‌شود. بايد آن روش را به‌دست آورد.

مسأله روش‌مندى فهم دين از آنجا نشأت گرفت كه در سده‌هاى نخستين صدر اسلام، نحله ها و مذاهبِ (مكاتب) مختلف پديد آمدند كه هر كدام داراى مبانى و زيربناهاى خاصى بودند و با پيش‌فرض‌هاى برخاسته از همان مبانى، سراغ متون دينى رفتند و هر يك طبق يك گونه بى‌ضابطگى و ناهماهنگى در فهم نصوص شريعت به وجود آمد. اين آشفتگى در فهم دين، خطر انحراف اساسى دين را در پى داشت. در اينجا بود كه فرهيختگان و انديشمندان بر آن شدند تا ضوابط فهم دين را مشخص سازند تا عرضه دين و ديندارى را از اين آشوب‌زدگى نجات بخشند. مخصوصاً در رابطه با فهم شريعت عملى فقه و فقاهت، كه به يك روش مفيدى كاملًا مبسوط در فهم متون دين نياز داشت؛ از اين رو علم اصول فقه به‌وجود آمد كه بخش مهمى از آن در مورد كاربرد ضوابط فهم عرفى از نصوص دينى (حجيت ظواهر) است.

در جهان غرب از آن هنگام كه آشفتگى دينى بوجود آمد و در قرن اخير دست‌بُرد، به دين و تأويل‌گرايى آشكار و بى بندوبارى در آن سرزمين رخ داد. انديشمندان براى جلوگيرى از اين آشفتگى و از هم پاشيدگى مرزهاى شريعت و فرو ريختن مبانى شامخ باورهاى دينى، در فكر چاره‌جويى افتادند، مسأله روش‌مندى «تفسير و تأويل شرع و متون مقدس» را به شيوه‌اى نو مطرح ساختند.

پس هرمونوتيك يعنى روش‌مند ساختن تفسير و تأويل شرع، يعنى در آن بايد ضوابطى مورد اتفاق باشد تا همگى ملزم باشند طبق اين ضوابط حركت كنند. مسأله هرمونوتيك وقتى كه در غرب مطرح شد، براى جلوگيرى از هرج و مرجِ درتفسير دين و جلوگيرى از قرائت‌هاى مختلف بود. الآن مى‌بينيم بعضى از آقايان همين دستاورد را ابزارى براى تجويز قرائت‌هاى مختلف از دين قرار داده‌اند و درست از آن نتيجه معكوس مى‌گيرند.