نادرستى پاسخ بايد در اين مكان معلوم شود. بنده مكرر عرض كرده‌ام كه اگر نوشته‌هايم را پنج مرتبه در حوزه علميه تدريس نكرده باشم، اجازه چاپ به آن‌ها نمى‌دهم؛ زيرا اين نوشته‌ها بايد خوب پخته شود. مباحث علمى حوزوى در محضر شما دوستان، خوب پخته مى‌شود. امشب بنده گوشه‌اى از بحث زبان قرآن را مطرح مى‌كنم.

عنوانى كه مى‌خواهم در اين جلسه به آن بپردازم، «روش‌مندى معرفت دينى»، يا «هرمونوتيك دينى» است. هرمونوتيك يعنى فن تفسير.[١] اين واژه، ريشه يونانى دارد. اين اصطلاح بيشتر در مورد تفسير متون دينى، به‌كار مى‌رود. على‌رغم اينكه انسان‌ها همواره با فهم و تفسير متون دينى سروكار داشته‌اند، در اين انديشه بودند كه راهكارها و قواعدى براى تفسير متن دين، ارايه دهند تا در پرتو و رهنمود آن بتوانند تفسير صحيح را از سقيم جدا سازند. اين اصطلاح گرچه در دو قرن اخير در غرب به‌عنوان شاخه‌اى از علم مطرح شده و سپس به شرق سرايت كرده و به‌عنوان يك روش دين‌شناختى تلقى شده است، ولى از ديرباز در جهان اسلام مطرح بوده كه روش فهم دين كدام است و آيا فهم دين، روش خاصّى دارد يا در بستر عام قرار گرفته است؟

برخى قائل‌اند به اينكه زبان دين همان زبان عام است و در بستر همگانى با مردم به سخن نشسته و به گمان خود آن را از هرگونه روش‌مندى مبرّا دانسته‌اند. لذا بى‌ضابطه وارد شده و هرگونه كه دلشان مى‌خواهد، تفسير و تأويل مى‌كنند.

آيا زبان همگانى يا عرف عام، فاقد روش‌مندى است؟ اين خيال بى‌اساسى است. اگر كسى چنين تصورى بكند، كاملًا به خطا رفته است. زبان عرف عام كه دين با همان زبان سخن گفته، داراى دقيق‌ترين و سخت‌گيرانه‌ترين روش‌مندى‌ها است كه شايد در برخى از زبان‌هاى عرف‌

[١] . در اين باره ر. ك: محمدهادى معرفت، التأويل فى مختلف المذاهب و الآراء، بحث علمى مقارن و هادف بشئوون التأويل و علاقته بالتفسير و المجاز و الهرمينوطيقا، قم، مركز التحقيقات للدراسات العلمية، التابع للمجمع العلمى للتقريب بين المذاهب الاسلامية، ط اول، ١٤٢٧ ه. ق، ٢٠٠٦ م.