معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٧٣ - نقدى بر تفسيرهاى روشنفكرانه از قرآن و حديث

ببرد، نه اين‌كه كوشش كند راه مفرى براى اين كه خودش را از اين دستور حضرت نجات دهد، پيدا كند.

پس روشنفكرى يعنى با يك فكر آزاد و روشن به سراغ مطالب رفتن و اساساً در اين آيه شريفه كه:

يُؤْتِي الْحِكْمَةَ مَنْ يَشاءُ وَ مَنْ يُؤْتَ الْحِكْمَةَ فَقَدْ أُوتِيَ خَيْراً كَثِيراً.[١]

ما «حكمت» را به «بينش» معنى كرده‌ايم.

إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ حَكِيمٌ‌

علم «دانش» است و حكمت «بينش» است و اگر بينش در كنار دانش نباشد، علم شايد گمراه كننده باشد؛ چون ممكن است انسان دانشى داشته باشد، ولى كاربرد آن را نداند. در اين صورت او بينش ندارد. خداوند تأكيد دارد كه انسان در كنار دانش، بينش هم داشته باشد. درست است كه مسائل را حتى از خود شخص پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم) فرا مى‌گيرى، اما اين دانش است. مى‌گويد بينش هم داشته باش. مسأله بصيرت در دين از مسائل اساسى است. پس ما اساساً بر روشنفكرى به اين معنى تأكيد داريم و از باب «بر عكس نهند نام زنگى كافور» اين يك نوع طعنه است كه ما به افرادى كه برداشت سوء از دين دارند، روشنفكر مى‌گوييم، وگرنه در حقيقت ما اينها را روشنفكر نمى‌دانيم، چون كارشان عقب‌گرد است. كارى را انجام مى‌دهند كه هزاران سال پيش كسانى كه در مقابله با دين حركت مى‌كردند، انجام مى‌دادند.

بنابراين، اين كه انسان درباره مفاهيم دينى اعمال رأى كند، معنايش اين است كه از راه و روش و شيوه‌اى كه محدوده فهم دين را مشخص مى‌كند، حركت نكند و اين در اصطلاح، تفسير به‌رأى ناميده مى‌شود.

انديشه حوزه: در واقع شما با اين ضابطه، تفسير صحيح را از تفسيرها و برداشت‌هاى انحرافى مشخص مى‌فرماييد؟

استاد: بله. همين مطلب را خود پيامبر نيز پيش‌بينى فرموده‌اند. كسى كه با تكيه به‌رأى خود قرآن را تفسير كند، اين تفسير به‌رأى است. اعمال نظر

[١] . بقره، آيه ٢٦٩.