معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٣٦ - سوره فاتحه

سوره فاتحه‌

اوّلين سوره كاملى است كه در همان آغاز بعثت كه جبرئيل امين، آداب وضو و نماز را، طبق مرسوم شريعت اسلام را به پيامبر آموخت، نازل شد.[١]

لا صلاة الّا بفاتحة الكتاب‌[٢]

نماز در اسلام بدون سوره حمد نشايد.

اين سوره مكّى به‌شمار مى‌رود، شمارش ترتيب نزول- كه بر حسب ابتداى سوره‌ها لحاظ شده- پنجمين سوره است. در سوره حجر از آن، با عنوان «سبع مثانى» ياد شده است:

وَ لَقَدْ آتَيْناكَ سَبْعاً مِنَ الْمَثانِي وَ الْقُرْآنَ الْعَظِيمَ.[٣]

زيرا اين سوره، داراى هفت آيه، و از سوره‌هاى كوتاه و قابل تكرار در تلاوت است. به‌خصوص كه در نمازهاى روزانه تكرار مى‌شود و مقصود از «مثانى» قابل تكرار بودن است.

ضمناً در اين آيه، عِدْل (همتاى) قرآن قرار گرفته، كه شرف اين سوره را مى‌رساند.

روايات در بيان شرف و منزلت اين سوره فراوان است.[٤] از جمله: حديث‌ جابر بن عبدالله انصارى‌، كه پيغمبر اكرم- صلى الله عليه و آله و سلم- به او فرمود: آيا مى‌خواهى بهترين سوره‌ها را به تو بشناسانم؟ عرض كردم: آرى. فرمود: سوره حمد. كه امّ الكتاب به‌شمار مى‌رود يعنى: تمامى اهداف قرآن كريم، در آن خلاصه شده است.[٥]

[١] . ر. ك: ابن شهر آشوب، مناقب آل ابى طالب، ج ١، ص ٤٤.

[٢] . ر. ك: حسن بن على ابوالفتوح رازى، روض الجنان و رَوح الجَنان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ٢٢ و ر. ك: التفسير الاثرى الجامع، ج ١، ص ٢٦٢.

[٣] . حجر، آيه ٨٧.

[٤] . التفسير الجامع الاثرى، ج ١، ص ٢٦٢.

[٥] .« يا جابر ألا أعلمك افضل سورة انزلها الله فى كتابه؟ قال: فقال له جابر: بلى بابى انت و امى يا رسول الله علّمنيها. قال: فعلّمه الحمد امّ الكتاب ...»( ابوعلى فضل بن حسن طبرسى، مجمع‌البيان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ٤٨.