تفسير نمونه - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٨٣

منحرفان نصارى‌ تفسير شده است و نكته‌اش همان است كه در بالا اشاره شد. «١»
٣- اين احتمال نيز وجود دارد كه «ضالِّين» به گمراهانى اشاره مى‌كند كه اصرارى بر گمراه ساختن ديگران ندارند در حالى كه «مَغْضُوبِ عَلَيْهِم» كسانى هستند كه هم گمراه‌اند و هم گمراهگر، و با تمام قوا مى‌كوشند ديگران را همرنگ خود سازند!.
شاهد اين معنى آياتى است كه سخن از كسانى مى‌گويد كه مانع هدايت ديگران به راه راست بودند و به عنوان «يَصُدُّونَ عَنْ سَبيلِ اللَّه» «٢»
از آنها ياد شده در آيه ١٦ سوره «شورى‌» مى‌خوانيم: وَ الَّذينَ يُحَاجُّونَ فِي اللَّهِ مِنْ بَعْدِ ما اسْتُجيبَ لَهُ حُجَّتُهُمْ داحِضَةٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ عَلَيْهِمْ غَضَبٌ وَ لَهُمْ عَذابٌ شَديدٌ: «آنها كه بعد از پذيرش دعوت اسلام از ناحيه مؤمنان، در برابر پيامبر صلى الله عليه و آله به مخاصمه و بحث‌هاى انحرافى بر مى‌خيزند، حجت و دليلشان در پيشگاه خدا باطل و بى اساس است و غضب خدا بر آنها است و عذاب شديد در انتظارشان خواهد بود».
اما با اين همه چنين به نظر مى‌رسد كه جامع‌ترين اين تفاسير همان تفسير اول است تفسيرى كه بقيه تفسيرها در آن جمع است و در حقيقت مصداقى از مصاديق آن محسوب مى‌شود بنابراين دليلى ندارد كه ما مفهوم وسيع آيه را محدود كنيم.