٤- قاعده «لا حَرَج»
در آيات فوق اشاره‌اى به اين نكته شده بود: «خدا بر شما آسان مى‌گيرد و نمى‌خواهد به زحمت بيفتيد»، مسلماً اين اشاره در اينجا ناظر به مسأله روزه و فوائد آن و حكم مسافر و بيمار است، ولى با توجه به كلى بودن، از آن يك قاعده عمومى نسبت به تمام احكام اسلامى استفاده مى‌شود و از مدارك قاعده معروف «لا حَرَج» است.
اين قاعده مى‌گويد: اساس قوانين اسلام بر سخت‌گيرى نيست، و اگر در جائى حكمى توليد مشقت شديد كند، موقتاً برداشته مى‌شود، چنان كه فقها فرموده‌اند: «هر گاه وضو گرفتن يا ايستادن به هنگام نماز و مانند اينها انسان را شديداً به زحمت بيندازد، مبدل به تيمم و نماز نشسته مى‌شود». «١»
در آيه ٧٨ سوره «حج» نيز مى‌خوانيم: هُوَ اجْتَباكُمْ وَ ما جَعَلَ عَلَيْكُمْ فِي الدِّينِ مِنْ حَرَج: «او شما را برگزيد و در دين خود تكليف مشقت بارى براى شما قرار نداد».
حديث معروف پيامبر صلى الله عليه و آله: بَعَثَنِى بِالْحَنِيْفِيَّةِ السَّهْلَةِ السَّمْحَةِ: «من مبعوث به آئين سهل و آسانى شده‌ام» نيز اشاره به همين مطلب است. «٢»
***