علاوه بر اين، در قرآن كريم دستورات واجب ديگرى با اين تعبير و مانند آن بيان شده است مثلًا درباره نماز مسافر مى‌خوانيم: وَ إِذا ضَرَبْتُمْ فِي الأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاة: «هنگامى كه سفر مى‌كنيد گناهى بر شما نيست كه نماز را كوتاه كنيد». «١»
با اين كه مى‌دانيم نماز قصر بر مسافر واجب است نه اين كه فقط بى‌مانع باشد، به طور كلى كلمه «لا جُناح» در مواردى گفته مى‌شود كه سابقه ذهنى شنونده نسبت به آن چيز آميخته با احساس نگرانى و منفى است.
امام باقر عليه السلام نيز در حديثى كه در كتاب «من لا يحضره الفقيه» از آن حضرت نقل شده به همين معنى اشاره مى‌فرمايد. «٢»
***
٤- «تطوّع» چيست؟
«تطوّع» در لغت، به معنى قبول طاعت و پذيرفتن دستور است، و در عرف فقها، معمولًا به اعمال مستحب گفته مى‌شود، روى همين جهت، غالب مفسران اين جمله را اشاره به انجام حج، عمره و يا طواف مستحبى و يا هر نوع عمل نيك مستحب دانسته‌اند، يعنى هر كس عمل نيكى انجام دهد و فرمان خدا را در مورد آن امتثال كند خداوند از كار او آگاه و در برابر آن پاداش لازم خواهد داد.
ولى احتمال مى‌رود: اين جمله تكميل و تأكيد جمله‌هاى قبل، و منظور از «تطوّع» پذيرفتن طاعت در آنجا كه بر انسان مشكل است باشد.
بنابراين، معنى جمله چنين مى‌شود: كسانى كه سعى صفا و مروه را با تمام زحمتى كه دارد انجام دهند، و بر خلاف ميل باطنى كه از اعمال اعراب جاهليت سرچشمه مى‌گيرد، حج خود را با آن تكميل نمايند، خداوند پاداش لازم را به