درباره حضرت موسى‌ عليه السلام مى‌خوانيم: قالَ رَبِّ إِنِّي ظَلَمْتُ نَفْسي‌ فَاغْفِرْ لي فَغَفَرَ لَهُ: «گفت: پروردگارا من به خود ستم كردم مرا ببخش و خدا او را بخشيد». «١»

در روايات متعددى كه از طرق اهل بيت عليهم السلام وارد شده است مى‌خوانيم:
مقصود از كلمات، تعليم اسماء بهترين مخلوق خدا يعنى محمّد و على و فاطمه و حسن و حسين عليهم السلام بوده است، و آدم با توسل به اين كلمات از درگاه خداوند تقاضاى بخشش نمود و خدا او را بخشيد. «٢»
اين تفسيرهاى سه‌گانه هيچ گونه منافاتى با هم ندارد، چرا كه ممكن است مجموع اين كلمات به آدم، تعليم شده باشد تا با توجه به حقيقت و عمق باطن آنها انقلاب روحى تمام عيار، براى او حاصل گرديده و خدا او را مشمول لطف و هدايتش قرار دهد.
***
٢- چرا جمله «إِهْبِطُوا» تكرار شده است؟
در آيات مورد بحث، و آيات پيش از آن خوانديم قبل از توبه و بعد از توبه، به آدم و همسرش حوا خطاب شده به زمين فرود آئيد، در اين كه اين تكرار براى تأكيد است يا اشاره به دو مطلب ديگر در ميان مفسران گفتگو است، ولى ظاهر اين است جمله دوم اشاره به اين واقعيت باشد كه «آدم» گمان نكند با پذيرش توبه او، هبوط به زمين منتفى شده است، بلكه او اين راه را بايد برود! يا به اين جهت كه از اول براى اين هدف آفريده شده بود، و يا به خاطر اين كه اين هبوط اثر وضعى عمل او بوده است، اين اثر وضعى با توبه دگرگون نمى‌شود.
***