ملا صدرا- جسته‌جسته در امور عامه و جاهاى ديگر تعلقيه نقل كرده است. آقا على از استاد خود ملا آقاى قزوينى نقل نكرده است، ولى از ملا اسماعيل اصفهانى معروف به واحد العين و ملا اسماعيل حكيم و آخوند ملا على نورى حواشى نقل كرده است. او گاهى از شوارق و ديگر كتب فلسفى كه در توضيح عبارات اسفار شاگرد را راهنمايى مى‌كند، عباراتى كوتاه نقل مى‌كند. آقا على گويا جواهر و اعراض اسفار را نيز تدريس كرده است. در جواهر و اعراض از هر عبارتى كه در حل مشكل عبارات مدخليت داشته از جمله از كتاب ملا صدرا و ابن سينا و ديگران استفاده كرده است.» [١] «حواشى آقا على بر قسمت نفس اسفار مفصل است و شايد تمام آن حواشى بيش از مطالب كتاب نفس است و متضمّن عالى‌ترين تحقيقات در علم النفس است ...» [٢] «اين مطلب را آقا على مفصل در حواشى جواهر و اعراض و نيز در اوايل شرح هدايه بيان كرد است ...» [٣] ما درباره ميزان انطباق اين اطلاعات بر نسخ بدست آمده از اسفار در سطور آينده به شكل جزئى بحث خواهيم كرد.

٥- مشخصات نسخ خطى تعليقات اسفار آقا على‌

براى بدست آوردن تعليقات آقا على مدرس طهرانى به كليه فهرستهاى نسخ خطى كتابخانه‌هاى عمومى داخل و خارج و نيز كتابخانه‌هاى خصوصى داخلى اساتيد كه فاقد فهرست نسخ خطى هستند مراجعه شد. حاصل اين مراجعه سه ساله بدست آوردن نسخ ذيل از تعليقات اسفار آقا على مدرس است. مشخصات اين نسخه‌ها عبارتند از:

^ نسخه اول: نسخه اصل، به خط و امضاء آقا على مدرس طهرانى: آقا على حواشى خود را در اطراف صفحات و بين سطور متن و نيز بين متن و حواشى سبزوارى در نخستين چاپ سنگى اسفار (تهران: ١٢٨٢، متن به خط كلبعلى افشار قزوينى و حاشيه سبزوارى به خط محمد صادق گلپايگانى) درج كرده است. اين اسفار دو جلدى طبق تاريخ ثبت شده در آغاز جلد اوّل آن در سال ١٢٨٥ به آقا على منتقل شده است. آغاز جلد دوم مزين به مهر

[١]. سيد جلال الدين آشتيانى، مقدمه انوار جليه، ملا عبد الله مدرس زنوزى، ص ٢٠- ٢١.

[٢]. آشتيانى، مقدمه المبدء و المعاد، صفحه ٥٢.

[٣]. آشتيانى، پيشين، ص ٥٦.