مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٧٥ - ٨ - ٧ آثار آقا على از حيث عنايت ديگر حكما به آنها(از طريق شرح، حاشيه، نقد، اقتباس)

مرحوم استاد محمد تقى جعفرى در تقريظ بر كتاب مرحوم حائرى مازندرانى، وى را «نابغه عظيم الشأن» دانسته نوشته است: «در اين مبحث قدرت فكرى حضرت آقاى علامه بدون تأثر از گفته‌ها و گوينده، شاهراه علمى خود را طى نموده و اصالت وجود را از كرسى پرستش پايين آورده و اين منصب را از آن ماهيت دانسته ... اينجانب كه در صدد بيان شمه‌اى از اهميت مطالب اين كتاب برآمده‌ام پس از مطالعه چهار هزار كتاب فلسفه و عرفان غربى (تقريبا) غير از كتب فلسفى و عرفانى شرقى اين مشى علمى و فلسفى كه از معظم له در اين مبحث مشاهده نموده‌ام، منحصر ديده و بدون مبالغه گواهى به انفراد معظم له در تحقيقات اين مبحث مى‌دهم.» [١] فارغ از لحن گزنده ناقد محترم، اين رساله خود بهترين شاهد بر اهميت و نفوذ آراء ابتكارى و نافذ حكيم مؤسس است. ما در ضمن تحليل انتقادى آراء ابتكارى آقا على مدرس به تفصيل مطالب رساله مرحوم حائرى مازندرانى را مورد نقد قرار داده به اعتراضات وى پاسخ داده‌ايم.

ضمنا آقاى دكتر كريم مجتهدى نيز در دو مقاله، كتاب بدايع الحكم را از زاويه فلسفه تطبيقى مورد بحث و بررسى قرار داده است. [٢]

٣- از ديگر آثار آقا على مدرس طهرانى كه توسط مرحوم غروى اصفهانى شاگرد با واسطه حكيم مؤسس در «نهاية الدرايه فى شرح الكفاية» مورد استناد قرار گرفته، غير از بدايع، رسالة فى مباحث الحمل و رسالة فى الوجود الرابط است كه مرحوم كمپانى بدون ذكر نام رساله‌ها، به رأى حكيم مؤسس در اعتبارات ماهيت و اتحاد عرض با موضوعش استناد كرده است. [٣]

٤- آراء آقا على در كتب اساتيد معاصر فلسفه نيز مورد استناد و بحث قرار گرفته است. [٤]

[١]. تقريظ شيخ محمد تقى جعفرى بر جلد سوم كتاب حكمت بو على سينا، ص ٥ و ٦ و ٧.

[٢]. ذكر فلاسفه غرب در بدايع الحكم، مجله راهنماى كتاب، سال ١٨، شماره ١٠- ١٢، دى- اسفند ١٣٥٤. بديع الملك ميرزا عماد الدوله و اولن فيلسوف فرانسوى، مجله راهنماى كتاب، سال ١٩، شماره ١١- ١٢ بهمن و اسفند ١٣٥٥.

[٣]. نهاية الدراية فى شرح الكفاية (طبع مؤسسه آل ابيت)، ج ١ ص ٢٢٩.

[٤]. به عنوان نمونه استاد شهيد مرتضى مطهرى، درسهاى الهيات شفا، مقاله ٥، فصل ١، مجموعه آثار ج ٧ ص ٢٧٠- ٢٧١ (تهران ١٣٧٢): «در ميان متأخرين، مرحوم آقا على مدرس زنوزى كسى است كه اول دفعه به اين نكته توجه كرده است كه تقسيم قضايا در قبل كامل نبوده است، ايشان رساله‌اى نوشته بنام رسالة الحمل و در آنجا موشكافى‌هايى كرده و از سايرين سخنانش كامل‌تر است».-