مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٧٤ - ٨ - ٧ آثار آقا على از حيث عنايت ديگر حكما به آنها(از طريق شرح، حاشيه، نقد، اقتباس)

اقتباس از اين رساله و رأى مختار آن «رسالة فى اثبات المعاد الجسمانى» را به رشته تحرير درآورده است. [١] استاد سيد جلال الدين آشتيانى در شرح بر زاد المسافر ملاصدرا (معاد جسمانى) و نيز مقدمه تحليلى «المبدء و المعاد» صدر المتألهين پس از توضيح مفصل رأى آقا على به نقد آراى حكيم مؤسس دست يازيده است و از مبناى صدر المتألهين در مسأله معاد جسمانى جانبدارى كرده است. [٢] آقاى دكتر غلامحسين ابراهيمى دينانى در نخستين اثر مستقل فارسى در زمينه تشريح آراء حكيم مؤسس به نام «معاد از ديدگاه حكيم مدرس زنوزى» به تحليل آراء آقا على درباره معاد جسمانى پرداخته است. [٣]

٢- ديگر اثر آقا على كه مورد نقد بعضى حكماى معاصر واقع شده كتاب بدايع الحكم است. مرحوم محمد صالح حائرى سمنانى مازندرانى از قائلين به اصالت ماهيت در پاسخ به نامه‌هاى متعددى از علماى ايران و عراق كه از وى خواسته بودند به براهين اصالت وجود آقا على مدرس در كتاب بدايع الحكم پاسخ گويد، در سال ١٣٧٧ (٧٠ سال پس از نگارش بدايع الحكم) رساله‌اى بنام «ودايع الحكم فى كشف خدايع بدايع الحكم» در نقد ادله حكيم مؤسس به رشته تحرير درآورد. [٤] آنچنانكه از عنوان رساله مرحوم حائرى مازندرانى برمى‌آيد وى با كمال تأسف براهين آقا على را در باب اصالت وجود، خدعه و نيرنگ دانسته و سخنان خود را در رد اين براهين، وديعه‌هاى حكمت الهى به شمار آورده است.

[١]. تصحيح رضا استادى، فصلنامه نور علم، شماره ١٢، قم، آبان ١٣٦٤ ه. ش. ص ١٤٠- ١٣٥. كتاب الرسائل الاربعة عشرة، قم، ١٤١٥ ه. ق. (مؤسسه النشر الاسلامى)، صفحه ٢٧٣- ٢٨٠.

[٢]. شرح بر زاد المسافر ملا صدرا، معاد جسمانى، تهران، ١٣٥١، ص ٣٢٠- ٢٥٢. المبدء و المعاد، صفحه ٨٨- ٥٢ مقدمه.

[٣]. تهران، ١٣٦٨ ه. ش. انتشارات حكمت.

[٤]. اين رساله به‌طور مستقل در رجب ١٣٧٧ در چاپخانه شركت سهامى طبع كتاب در ١٢٦ صفحه و نيز همزمان به ضميمه جلد سوم كتاب حكمت بو على سينا در تهران منتشر شده است. در مقدمه مؤلف آمده است: «در اين ايام پس از مدتى كه از انتشار جلد اول و جلد دوم كتاب مسمّى به حكمت بو على سينا گذشت مكاتباتى از جمعى از فضلاى ايران و عراق براى اينجانب رسيد، و درخواست جواب شافى و كافى و مفصل فرمودند از دليل طولانى كه آقا على زنوزى در كتاب بدايع الحكم ص ١١١ تحت عنوان محاكمه و مشاجره بر اصالت وجود اقامه نمودند ...» (صفحه ٢٥). آقاى عمادزاده در مقدمه ناشر (صفحه ٨) نوشته است: «نگارنده در خلال طبع و نشر جلد اول و دوم اين كتاب از استاد بزرگوار تقاضا كردم كه جواب مفصلى از استدلال ملا على حكيم زنوزى مرقوم فرمايند، معلوم شد اين تقاضا از طرف چندين شخصيت علمى شده من جمله حضرت حجة الاسلام آقاى آقا شيخ محمد تقى جعفرى تبريزى دامت بركاته مؤلف كتاب ارتباط انسان و جهان است كه از علاقه‌مندان به كتاب حكمت بو على و معتقدين به افكار معظم له مى‌باشند ...»