آن، عوارض ذاتى در بحث موضوع علم، اصالت وجود، بساطت وجود، تشكيك وجود، وجود صرف بودن نفس و مافوق آن، اتحاد وجودى اعراض با موضوعات، اتميّت نظام عالم امكان، حركت روح در آخرت، اتحاد قوس صعودى با قوس نزولى و ... شاهدى بر اين مدعاست.

تحليل انتقادى آراء ابتكارى حكيم مؤسس فراتر از اين مقدمه است، اين مهم موضوع كتاب مستقلى است كه ان شاء الله پس از مجموعه مصنفات آقا على مدرس منتشر خواهد شد.

به نظر فيلسوف معاصر دكتر مهدى حائرى يزدى «آقا على مدرس زنوزى كه از پيشروان كاروان خرد در قرن پيش بوده، بيش از حكيم سبزوارى از قريحه نقادى و ابتكار بهره داشته است، او در كتاب بدايع الحكم و ساير رسالات خود پيوسته در جستجوى راه حلهاى تازه‌اى براى مشكلات فلسفه مى‌باشد، و چندان به تقرير و تحرير فلسفه صدر المتألهين نمى‌پردازد. گو اينكه در اين كار هم شايستگى و زبردستى بى‌نظيرى داشته است و شايد اينكه بدايع الحكم مانند منظومه سبزوارى مورد توجه دوستداران فلسفه نيست همين نكته است كه مؤلف نقاد در صدد تحقيق و گشودن راههاى ديگر براى رسيدن به مسائل فلسفه است در حاليكه طلاب علوم عقليه مجذوب فلسفه متعاليه صدرا هستند و مى‌خواهند از منبع آن كام برگيرند. با اين حال بعضى از آراء فيلسوفانه اين مدرس عالى مقام حكمت در محافل علمى مشهور است كه از جمله آنها تقسيمات او در اعتبارات ماهيت است و همچنين نظريه ابتكارى او در معاد جسمانى و در حمل و هوهويت و بسيارى از مسائل معضله فلسفه كه اكنون فرصتى براى طرح آن نيست.» [١]

استاد آشتيانى نيز معتقد است «آقا على از اكابر فلاسفه و از اعاظم ستارگان كلمات صدر المتألهين است. بسيار شخص محقّق و در احاطه به كلمات مشايخ كم‌نظير و اهل تصرف در مبانى بوده است.» [٢]

اهميت اين امتياز حكيم مؤسس وقتى مشخص خواهد شد كه بدانيم اكثر قريب به اتفاق فلاسفه پس از ملا صدرا نكته‌اى بر مبانى او نيفزوده‌اند و همت خويش را مصروف شرح و تفسير و تبيين آراء مؤسس حكمت متعاليه كرده‌اند، «حكماى الهى بعد از

[١]. دكتر مهدى حائرى يزدى، كاوشهاى عقل نظرى، مقدمه، صفحه بيست و يك.

[٢]. سيد جلال الدين آشتيانى، شرح حال و آراء فلسفى ملاصدرا، پاورقى ص ٩١.