مى‌نويسد: «آن جناب علاوه بر فضائل صورى داراى فضائل معنوى بود و در كمال خفيه و سرّ با جناب منوّر على شاه [١] دست ارادت داده بود.» [٢] دوست و معاصر وى محمد حسن خان اعتماد السلطنه در اين‌باره نوشته است: «در ميان جميع علماء عصر در قصر قامت و صغر جثه آن بزرگوار كسى ديده نشده است، چنانكه به علوّ نظر و رفعت شأنش، صنعت شمسى را خود به رأى العين مشاهده فرموده و در استخاره و تفأل به قرآن كريم نظرى آنچنان صائب دارد كه اخبار از ضمير و غايب مى‌كند ... الغرض امروز ولايت طهران بلكه مملكت ايران به وجود مسعود اين بزرگوار همى افتخار مى‌كند و اظهار اعتبار مى‌نمايد، كثر الله امثاله و مد ظلاله.» [٣] صاحب ريحانة الادب درباره فضائل معنوى آقا على نوشته است «به جهت كمالات صورى و معنوى به حكيم الهى و استاد الاساتيد نيز موصوف بود، علاوه بر مراتب علميه در صفاى باطن و تهذيب اخلاق نيز ممتاز و طاق، و از زمره طالبين حق دستگيرى مى‌نموده است ... سالها در مدرسه سپهسالار انزوا گزيده و در اثر رياضت، اخلاق ستوده و ملكات پسنديده به هم رسانيده، بلكه ذاتا درويش صفت و فقير دوست و عارف پيشه و صوفى منش و وارسته و بى تعيّن است.» [٤]. «مرحوم آقا على حكيم از حيث ديانت و تصلب در مبانى اسلامى و اشتغال دائمى به عبادات و اعمال و سنن شرع مشهور، و در حسن اخلاق زبان‌زد خاص و عام بوده است.» [٥]

آقا على مدرس بسيار متواضع بود. نحوه سخن گفتن او درباره خود در رساله تاريخ حكما بسيار عبرت آموز و تأمل انگيز است. وى ضمن توصيف و تجليل از حكما حتى حكماى‌

[١]. حاج آقا محمد مجتهد شيرازى ملقب به منوّر على شاه (١٢٢٤- ١٣٠١ ه. ق) فرزند حاج محمّد حسن مجتهد، از اقطاب و مشايخ سلسله نعمت اللّهى است. او پس از نيل به درجه اجتهاد، از علما و وعاظ مشهور زمان در شيراز بود.

بعد از برادرزاده‌اش حاج ميرزا زين العابدين ملقب به رحمت على شاه جانشين وى شد. راه منوّر على شاه توسط فرزندش حاج على آقا ذوالرياستين و نيز حاج ميرزا محمد حسن اصفهانى ملقب به صفى على شاه و وفاء على شاه و طاووس العرفاء ادامه يافت. رجوع كنيد به عبد الرفيع حقيقت، تاريخ عرفان و عارفان ايرانى (تهران، ١٣٧٢، چاپ دوّم) ص ٧١٧، لغت‌نامه دهخدا، ذيل صفى على شاه، حاج ميرزا حسن حسينى فسايى، فارسنامه ناصرى (تصحيح دكتر منصور رستگار فسائى، تهران ١٣٦٧) ج ٢ ص ١١١٨، طرائق الحقائق ج ٣ ص ٤٣٣، مكارم الآثار ص ٧٨٧.

[٢]. محمد معصوم شيرازى، طرائق الحقائق، تصحيح محمد جعفر محجوب، ج ٣، ص ٥٠٥. توجه به اين نكته ضرورى است كه مسقط الرأس منوّر على شاه شيراز بوده و در حالات آقا على سفر به شيراز ثبت نشده است. ظاهرا اين دست ارادت- در صورت صحت- غيرمستقيم بوده است.

[٣]. محمد حسن خان اعتماد السلطنه، المآثر و الآثار، ص ٢١٢.

[٤]. ميرزا محمد على مدرس، ريحانة الادب، ج ٢، ص ٣٩١.

[٥]. سيد جلال الدين آشتيانى، شرح رساله مشاعر محمد جعفر لاهيجى، مقدمه، صفحه ٤٩، حاشيه.