مجموعه مصنفات حكيم مؤسس آقا على مدرس طهرانى - زنوزى، على بن عبد الله - الصفحة ٤٠ - ٥ اخلاق و منش آقا على

٢٩- محمد معصوم شيرازى مشهور به نايب الصدر، صاحب طرائق الحقائق. [١]

٣٠- محمد على كرمانشاهى [٢]

٣١- عبد العلى عراقى گرمرودى [٣]

٥. اخلاق و منش آقا على‌

شيخ آقا بزرگ طهرانى كه اواخر عمر آقا على را درك كرده و فراوان به خدمتش مشرف مى‌شده است، در توصيف اخلاق و صفات حكيم مؤسس چنين مى‌نويسد: «و كان قصير القامة ضعيف البنية كثير التواضع مع احتزان و وقار، حسن الاخلاق رحب الصدر صالحا متشرعا شديد التقوى و الورع، مهذّب النفس، صفىّ الذات، عارفا ينظر بنور الله و الايمان يتعرّف على النوايا الخفية و ما تكنّه الضمائر عند الاستخارة بالقرآن الكريم و لله فى ذلك قضايا معروفة و حوادث مستفيضية مشهودة فى التفرّس و الاخبار بالمقاصد من دلائل الآيات المحكمات» [٤] نايب الصدر شيرازى كه توفيق استفاده از محضر آقا على را داشته در طرائق الحقائق در توصيف استاد خود

[١]. طرائق الحقائق، تصحيح محمد جعفر محجوب، ج ٣، ص ٥٠٤.

[٢]. نسخه خطى سبيل الرشاد (ك) و رسالة التوحيد (ك). رجوع كنيد به جلد دوم مجموعه مصنفات آقا على.

[٣]. نسخه خطى سبيل الرشاد (ع). رجوع كنيد به جلد دوم مجموعه مصنفات حكيم مؤسس.

ضمنا دكتر مصطفى محقق داماد در نامه فرهنگستان علوم، شماره ٤، ص ١٤١ بديع الملك ميرزا عماد الدوله را از شاگردان آقا على شمرده است. بر اين ادعا سندى ارائه نشده است. شاگردى بديع الملك نزد آقا على افتخار كمى نيست تا در احوال وى توسط خود و ديگران ذكر نشود. در اينكه بديع الملك غير از آقا على اكبر حكمى يزدى استادى در معقول داشته است جاى تأمل است.

آقاى منوچهر صدوقى سها در كتاب تاريخ حكما و عرفاى متأخر بر صدر المتألهين، ص ١٥٨ (به نقل از زنجانى، ص ٤٠٧) سيد مهدى بن عبد الله موسوى زنجانى (١٣٥٩- ١٢٩٦) را از شاگردان آقا على شمرده است. با توجه به اينكه تاريخ تولد سيد مهدى ١٢٩٦ گزارش شده مى‌بايد در زمان فوت آقا على ١١ ساله باشد. با اين حساب شاگردى وى نزد آقا على محل تأمل جدى است.

استاد سيد جلال الدين آشتيانى در مقدمه الشواهد الربوبية، ص ١٠٧ آخوند ملا محمّد هيدجى را از شاگردان آقا على معرفى كرده است. حكيم هيدجى در سرگذشت خود نوشت خود در بيان اساتيدش به آقا على اشاره نكرده است. استاد آشتيانى نيز بر ادعاى خود دليلى اقامه نكرده است. لذا اين سه نفر را از شاگردان حكيم مؤسس به حساب نياورديم.

بعلاوه در بين كاتبين رساله سبيل الرشاد نسخه الف نام ابو ابراهيم و نسخه ش عنوان «سمىّ خامس من الخمس» از شاگردان آقا على به چشم مى‌خورد. رجوع كنيد به جلد دوم مجموعه مصنفات. ضمنا دكتر محقق داماد (نامه فرهنگستان علوم، شماره ٤، ص ١٣٦). از زمره شاگردان آقا على فردى بنام ملا نظر على از شاگردان شيخ انصارى در منقول نام برده است كه به احتمال وحدت آن با ملا نظر على طالقانى صاحب كاشف الاسرار از ذكر مستقل آن خوددارى كرديم.

[٤]. شيخ آقا بزرگ طهرانى، طبقات اعلام الشيعة، نقباء البشر فى القرن الرابع عشر، ج ١، ص ٤- ١٤٧٣.