همه اساتيد حكمت متعاليه در قرن سيزدهم در حوزه‌هاى اصفهان، تهران، سبزوار و قزوين از شاگردان حكيم الهى ملا على نورى هستند. ما در اين مجال به ده نفر از مهمترين درس آموختگان محضر حكيم نورى اشاره مى‌كنيم:

١- ملا محمّد اسماعيل بن محمّد سميع واحد العين درب كوشكى اصفهانى. از شاگردان دوره اوّل ملا على نورى بوده، اما برخلاف استادش عمر طولانى نكرده و حوالى ١٢٤٣ به رحمت خدا رفته است [١]. بسيار خوش‌بيان و خوش تقرير بوده، بسيارى از طلاب فاضل فلسفه درس او را بر درس استادش حكيم نورى ترجيح مى‌داده‌اند و حتى در زمان حيات ملا على به درس ملا اسماعيل مى‌رفته‌اند. به‌ويژه كه ملا على در اواخر عمر به واسطه پاره‌اى ملاحظات بسيار محتاط شده بود، اما ملا اسماعيل مطالب حكمى را صاف و عريان و با كمال صراحت بيان مى‌كرد. ملا آقا قزوينى و حاج ملا هادى سبزوارى از مهمترين شاگردان وى هستند. آثار او عبارتند از:

١- تعليقات شوارق الالهام [٢]. حواشى ملا اسماعيل بر شوارق، مهمترين حواشى شوارق است و مورد عنايت ديگر محشيان شوارق و نيز حكماى پس از وى است. آقا على مدرس طهرانى در تعليقات شوارقش در مواضع متعددى به بحث و نقد حواشى ملا اسماعيل پرداخته و از او با احترام و تجليل ياد كرده است.

٢- شرح العرشية. ملا اسماعيل در اين شرح، شرح شيخ احمد احسايى بر عرشيه را سخت مورد انتقاد قرار داده است.

٣- تعليقات على حواشى الجمالية على حاشية الخفرى على شرح القوشچى. [٣]

[١]. استاد سيد جلال الدين همايى در مقاله «ملا اسماعيل حكيم اصفهانى» در كتاب مقالات ادبى (جلد اوّل، تهران، ١٣٦٩ ص ٤٢٨- ٤٣٨) طى تحقيق عالمانه‌اى اثبات كرده‌اند كه زمان وفات ملا اسمعيل حوالى ١٢٤٣ سه سال قبل از وفات استادش ملا على نورى است، و ١٢٧٠ يا ١٢٧٧ صحيح نيست. ضمنا ملا اسماعيل صاحب حواشى شوارق و استاد سبزوارى را نبايد با ملا اسماعيل خواجوى (متوفى ١١٧٣) و ملا اسماعيل درب كوشكى متوفى ١٣٠٤ مدرس فلسفه در حوزه اصفهان و ملا اسماعيل اصفهانى نواده ملا اسماعيل خواجوى متوفى ١٢٤٦ اشتباه گرفت. مطالب بيان شده درباره ملا اسماعيل را براساس تحقيق استاد همايى گزارش كرده‌ايم.

[٢]. تعليقات شوارق ملا اسماعيل در تمام چاپ‌هاى سنگى شوارق در تهران به چشم مى‌خورد.

[٣]. شرح عرشيه و تعليقات الحواشى الجماليه ملا اسماعيل متأسفانه هنوز منتشر نشده است.