محتوا و باطن، او را از رعايت ناسوت ظاهر و نحو باز داشته، لذا گاهى بعضى سهوهاى ادبى پيش آمده كه در بسيارى از مخطوطات ديگر علما و حكما نيز ديده شده، لذا اين موارد- در حد وسع- اصلاح شد بى‌آنكه در پاورقى تذكر داده شود. با اين همه اذعان دارم كه متن تعليقات نيازمند ويرايش ادبى است. اما با توجه به اين‌كه مراد حكيم موسس از همين عبارات هم مشخص است، تصرف لفظى بيش از اين را صلاح ندانستم. بجز تصرفات ناچيز ادبى، هر كلمه‌اى كه به ضرورت سياق به متن اضافه شده با علامت [] مشخص شده است.

٦- متن تعليقات مورد تحقيق قرار گرفته، مشخصات كليه آيات و روايات و اكثر آراء منقول از ديگر كتب در پاورقى ارائه شده است. بعضى آرائى كه حكيم موسس به آنها استناد كرده در زمره مخطوطات غير منتشره است لذا ذكر نشانى دقيق آنها ميسر نيست. آنچه از كتب ديگر نقل شده حتى الامكان با متن اصلى تطبيق و اصلاح شده است.

٨- دسته بندى تعليقات حكيم موسس بر اسفار

تعليقات آقا على بر اسفار به چند دسته قابل تقسيم است:

دسته اول: تعليقاتى كه متكفل توضيحاتى عبارتى، اصلاحات لفظى و مانند آن هستند، اين تعليقات غالبا بين سه كلمه تا يك سطر هستند، و حدود يك دهم اين تعليقات را شامل مى‌شوند.

دسته دوم: تعليقاتى كه متكفل ارائه شواهد و مؤيدات آراء صدر المتألهين از آثار ديگر حكما و آيات و روايات است. تأئيدات نقلى مأخوذ از تفسير صافى به‌ويژه در اواخر سفر نفس فراوان به چشم مى‌خورد. حدود يك بيستم اين تعليقات از اين قبيلند. واضح است كه شهرت و عظمت حكيم موسس ناشى از اين دو قسم تعليقات نيست.

دسته سوم: تعليقات توضيحى و تحليلى. كه آقا على در مقام تقرير، تبيين و تشريح محتوايى آراء صدر المتألهين و مبانى حكمت متعاليه است. اين دسته از تعليقات كه بخش قابل توجهى از تعليقات اسفار را تشكيل مى‌دهد با حواشى حكيم سبزوارى قابل مقايسه است.

دسته چهارم: تعليقات انتقادى و ابتكارى. در اين دسته از تعليقات حكيم موسس در مقام تحليل انتقادى آراء صدر المتألهين، ارائه تقريرى تازه از مبانى حكمت متعاليه و احيانا