معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٥٨٦ - مسائل مالى و اقتصادى در قرآن

دوش مى‌كشند.

اشتراكى بودن زندگى شايد اولين نظام حياتى انسان باشد، مردم در روزهاى نخست، با هم زندگى مى‌كردند و در سود و زيان، هم شريك بودند و همه، دست در دست هم، زندگى تعاونى مشتركى را اداره مى‌كردند. سپس به جهت آز و طمع سرشار كه در طبيعت انسان وجود دارد، افراد و گروه‌هايى توانستند خود را پيشرو جامعه قرار دهند و به مرور، ثروت و قدرت را به‌دست گيرند و بر سايرين حكومت كنند. به اين ترتيب بود كه نظام طبقاتى و سرمايه‌دارى به وجود آمد.

اشتراكى كه امروز مطرح است، نسخه همان اشتراك نخست است كه قانونمند شده و صورت علمى به خود گرفته است، هر دو نظام سرمايه‌دارى و اشتراكى به حكم ناپديدار بودن ظلم، محكوم به زوال هستند.

٣. مكتب اسلام: تنها اين مكتب است كه با فطرت و طبيعت بشر همساز و قابل دوام است:

إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّهِ الْإِسْلامُ.[١]

وَ مَنْ يَبْتَغِ غَيْرَ الْإِسْلامِ دِيناً فَلَنْ يُقْبَلَ مِنْهُ وَ هُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنَ الْخاسِرِينَ.[٢]

اين مكتب، اصالت را به «فرد و جامعه» مى‌دهد، ثروت عمومى و خصوصى را مى‌پذيرد. و هيچ‌كدام را فداى ديگرى نمى‌كند. در اين مكتب، مصالح و منافع هر دو، طبق مقرراتى شديد، مصون و محفوظ است.

نظام اسلام، بر منابع ثروت و درآمدها، نظارت كامل دارد و معتقد است بايد از راه مشروع و طبق مقرراتى كه وضع كرده، به‌دست آيد. در مصرف هم بايد جوانب شرعى رعايت شود. در اين مكتب فرد در چهارچوب قانون آزاد است و اصولًا آزادى يعنى همين، زيرا آزادى مطلق با هرج و مرج همراه است.

آزادى كه در نظام سرمايه‌دارى مطرح است، به معناى النطلاق عن القيود (رهايى از هرگونه قيد و بند) يعنى بى‌بند و بارى است، ولى آزادى در اسلام،

[١] . آل عمران، آيه ١٩.

[٢] . همان، ٨٥.