كسى گرايشى دارد كه براى تحقق آن، خواه ناخواه مى‌خواهد هدفش را به آيه مورد تفسير تحميل كند؛ اما ايشان اين گونه نيست و با ديدى باز سراغ قرآن رفته و محيط اجتماعى مكه و مدينه و اهدافى را كه پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم) دنبال مى‌كرده و رسالتى را كه قرآن در آن مقطع در مكه و مدينه دنبال مى‌كرده، در نظر گرفته و خودش را جاى صحابه اوليه پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم) گذاشته كه در مكه و مدينه بودند، اين كه صحابه از قرآن چه مى‌فهميدند، همان را از قرآن فهميده است. تفاسير مصرى بعد از ايشان مطلقاً اين‌گونه است، از جمله‌ تفسير قاسمى‌ و تفسير مراغى‌ كه همين روش‌ عبده‌ را دارند و از او تبعيت كرده‌اند. البته تفسير محمد عبده‌ كامل نيست و تا سوره يوسف است؛ اما مراغى‌ كه شاگرد او است تا آخر قرآن را تفسير كرده است. تفسير آقاى‌ سيد محمد حسين فضل الله‌ نيز به همين روش نگاشته شده است. به طور كلى تفاسيرى كه در آن مقطع در كشورهاى اسلامى نوشته مى‌شد، به اين جنبه توجه داشتند. مفسران شيعى نيز تفاسير خوبى دارند، مانند تفسير الميزان، تفسير نمونه‌ و پيام قرآن‌. اين تفاسير تا حدودى به اين جهات توجه كرده‌اند؛ اما به عقيده من اينها كمى كوتاه آمده‌اند؛ البته نمى‌خواهم از اين تفاسير انتقاد كنم، چون اين تفاسير خود از تفسير المنار گلايه دارند كه چرا قرآن را به يك جهت سوق داده و از نظر اينها، قرآن ابعاد مختلفى دارد كه بايد جامع و كامل بحث شود. نظر اين مفسران حتى علامه‌ طباطبايى‌ اين است كه تفسير المنار مجذوب و مرعوب مسائل سياسى زمانه در جهان اسلام شده و بعضى از مسائلى كه مطرح كرده، خطرناك است. آيت‌الله‌ جوادى آملى‌ نيز به من گفت كه جلو اين موارد شبهه‌ناكى كه در تفسير است، بايد گرفته شود و پاسخ اين شبهات داده شود. اينان با ديد خاصى كه دارند، اين روش را روش صحيحى نمى‌دانند؛ اما من فكر مى‌كنم كه اينان نبايد همچو گمانى را درباره اين تفاسير (تفسير المنار و تابعانش) داشته باشند، به عقيده من‌ عبده‌ و تابعانش درست فهميده‌اند و نخواسته‌اند قرآن را به آن طرف سوق بدهند، بلكه اينها با ديدى واقع‌بين به تفسير قرآن پرداخته‌اند و ديده‌اند كه قرآن خود به ابعاد سياسى و اجتماعى‌