معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٣٨ - ٢ پاسخ به اهل تحقيق

بر ذات حق اشكال به وجود مى‌آيد، و به ناچار دست به تأويل مى‌زنند.[١]

البته اين‌گونه تحليل‌هاى عقلانى را نبايد به حساب لغت و عرف و استعمالات قرآنى گذشت تا اشكال پيش آيد.

ب. پاسخ به فرضيه وضع الفاظ براى روح معانى: فرضيه وضع الفاظ براى روح معانى، نيز يك تحليل عقلانى است كه روح لغت و عرف از آن بى‌خبر است و در مجال ادب و بلاغت، تنها شيوه‌هاى متداول عرف و لغت متَّبَع و معتبر است، نه تحليل‌هاى عقلانى صرف. به‌ويژه قرآن كريم كه تنها از شيوه‌هاى لغت عرب و شناخته شده بهره گرفته است، كه براى فرهيختگان عرب آن روز، قابل درك و شناخت بود، به‌گونه‌اى كه آنان را مبهوت و مقهور اعجاز بيانى خويش گردانيد:

وَ هذا لِسانٌ عَرَبِيٌّ مُبِينٌ ...[٢]

و به‌گونه آشكار، به شيوه‌هاى زبان عرب نازل شد:

نَزَلَ بِهِ الرُّوحُ الْأَمِينُ، عَلى‌ قَلْبِكَ لِتَكُونَ مِنَ الْمُنْذِرِينَ، بِلِسانٍ عَرَبِيٍّ مُبِينٍ.[٣]

اساساً فرض اينكه الفاظ براى روح معانى وضع شده، تنها يك فرض است و واقعيت ندارد، زيرا نار و نور يكسان وضع شده‌اند، و همچنين ماء و تراب و شجر و حجر و مدر، يكسان وضع شده‌اند، و همانگونه كه نمى‌توان براى نار، روحى جدا از متفاهم عرفى فرض كرد، همچنين است نور. و نيز كما اينكه نمى‌توان براى تراب و شجر و حجر و مدر روحى فرض كرد، همچنين است ماء و غيره. لذا اگر ماء را در علم زلال به كار ببريم:

وَ أَنْ لَوِ اسْتَقامُوا عَلَى الطَّرِيقَةِ لَأَسْقَيْناهُمْ ماءً غَدَقاً.[٤]

و نيز نور را در درخشش فروزان معنوى به كار ببريم:

وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّها[٥]

[١] . در پى آن فرضيه« خذ الغايات ودع المبادى» را مطرح ساخته‌اند! در اين باره براى مطالعه بيشتر ر. ك: محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٢٩٥( بحث صفات جمال و جلال).

[٢] . نحل، آيه ١٠٣.

[٣] . شعراء، آيه ١٩٥.

[٤] . جن، ١٦.

[٥] . زمر، ٦٩.