معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٠٨ - الف تفسير از ديدگاه علامه

بذلك: أنه أراد كذا ... و البيان القرآني غير جار هذا المجري علي ما تقدم بيانه في الابحاث السابقة، بل هو كلام موصول بعضها ببعض، في عين انه مفصول، ينطق بعضه ببعض، و يشهد بعضه علي بعض كما قاله علي (ع)- فلا يكفي ما يتحصّل من آية واحدة باعمال القواعد المقررة ... دون أن يتعاهد جميع الآيات المناسبة لها، و يجتهد في التدبّر فيها[١].

و در ذيل «آيه تدبّر»[٢] مى‌فرمايد:

وقد تبين من الآية- أوّلًا- أنّ القرآن مما يناله الفهم العادي. و- ثانياً-: أنّ الآيات القرآنية يفسّر بعضها بعضاً؛[٣]

اولًا از اين آيه‌ (أَ فَلا يَتَدَبَّرُونَ ...*) روشن مى‌شود كه فهم عادى نيز به معانى قرآن راه مى‌يابد و مى‌تواند آن‌ها را درك كند. و ثانياً، بعضى از آيات قرآن، آيات ديگر را تفسير مى‌كند.

علّامه طباطبايى مى‌فرمايد:

روش فهم قرآن با روش فهم ديگر سخن‌ها تفاوت دارد، و نبايد سخن خدا را با سخن ديگران سنجيد و در فهم قرآن بايد از قواعدى كه در فهم ديگر سخنان به كار مى‌رود، پرهيز كرد؛ زيرا قرآن، جدا از روش ديگران است و روش خاصّ خود را دارد.

بايد گفت نظر علّامه بزرگوار به واقعيت نزديك‌تر است؛ زيرا:

اوّلًا: رجوع به قواعد در مورد محاوره وضع شده، مخصوص به‌دست آوردن ظواهر الفاظ است؛ از قبيل‌ أصالة الحقيقة كه تنها موجب ظهور لفظ در معناى حقيقى مى‌شود و اين چيزى جدا از مسأله تفسير در مورد مشكلات تعبير است؛ يعنى آنجا كه در لفظ به سبب اجمال يا ابهام تعبير اشكالى پيش آمده است؛ چون تفسير كشف القناع عن اللفظ المشكل‌[٤]؛ پرده‌بردارى از لفظ

[١] . الميزان فى تفسير القرآن، ج ٣، ص ٧٦.

[٢] . نساء، آيه ٨٢.

[٣] . الميزان فى تفسير القرآن، ج ٥، ص ٢٠.

[٤] . ابوعلى فضل بن حسن طبرسى، مجمع‌البيان فى تفسير القرآن، ج ١، ص ٣٩( مقدمه، فن سوم) آيت‌الله معرفت عبارت( رفع الابهام عن اللفظ المشكل) را معناى اصطلاحى تفسير مى‌داند( التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب، ج ١، ص ٢).