معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٦١١ - قطائع الملوك

٥. زمين‌

إِنَّ الْأَرْضَ لِلَّهِ يُورِثُها مَنْ يَشاءُ مِنْ عِبادِهِ.[١]

زمين از جمله مواردى است كه به طور كامل در اختيار دولت قرار دارد و به هيچ وجه ملك كسى نمى‌شود، جز به تَبَع آثار كه صرفاً حق اولويت ايجاب مى‌كند.

زمين، اساساً چيزى نيست كه ملك كسى بشود، زيرا انسان صرفاً مالك فرآورده‌هاى خويش است، و زمين فرآورده كسى نيست.

انما يملك الإنسان حصيلة ذات يده.

انسان، صرفاً فرآورده‌هاى دست خويش را مالك مى‌شود.

ملكيت، اساساً زاييده صنع است، زيرا انسان مالك عمل خويش مى‌باشد، و نمى‌تواند بر چيزى كه فرآورده او نيست دست بياندازد، مگر آنكه از جانب سازنده به او واگذار شود.

زمين، با يك شرط واگذار شده، و آن هم «شرط احيا» (آباد كردن) است و بدون احيا، هرگز براى كسى حقى ايجاد نمى‌شود.

زمين وسيله بهره‌گيرى است، ولى خود بهره نيست.

زمين و آنچه در آن است، از مباحات اوّليه محسوب مى‌شود. كه طبق آيه شريفه:

هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً.[٢]

يا آيه:

وَ الْأَرْضَ وَضَعَها لِلْأَنامِ.[٣]

بهره‌گيرى از آن براى همگان مباح است.

زمين، با ديگر مباحات اصلى، تفاوت اساسى دارد. چون همه اشياى روى زمين (جنگل‌ها، مراتع، جويبارها، چشمه‌سارها، معادن، چرندگان، پرندگان، ماهيان دريا و امثال آن) كه مسبوق به ملكيت كسى نباشد، به صرف به چنگ‌

[١] . اعراف، آيه ١٢٧.

[٢] . بقره، آيه ٢٩.

[٣] . الرحمن، آيه ١٠.