عادل يافتيم و او را از جادّه حق منحرف نيافتيم، روايت او را مى‌پذيريم، و لازمه تعظيم و توقير او را، به جهت شَرَف صُحبت و نصرت دين و كوشش در راه خدا، آن‌گونه كه شايسته و بايسته است، به‌جا مى‌آوريم؛ ولى امثال‌ مروان‌ و مغيره‌ و وليد بن عُقبه‌ و بسر بن‌ أرطاة و برخى از بنى اميه را به حساب نمى‌آوريم.[١]

آرى! صحابه از منظر اهل‌بيت كسانى‌اند كه بر اثر مداومت در خدمت حضرت رسول (ص)، خلق و خوى آن سرور، در گفتار و رفتار و حتّى پندارشان جلوه‌گر باشد، و از خرمن بركات و فيوضات وجودى آن حضرت، بهره‌هاى وافر برده باشند، و اين بهره‌گيرى سرشار، در سراسر وجودشان آشكار باشد؛ ولى كسانى كه صرفاً مدّتى را پيرامون حضرت گذرانده، و هرگز از خصال حميده و صفات جميله آن حضرت بويى نبرده باشند را نمى‌توان در زمره صحابه به‌شمار آورد، گرچه به ظاهر مصاحب يعنى همراه و در ركاب حضرت بوده باشند. اينان در كسب علم و فضيلت قدمى بر نداشته‌اند و در جهالت و ضلال قديم خود باقى‌اند، لذا اين‌گونه افراد فاقد همّت يا عنود را هرگز نمى‌توان از صحابه شمرد.

روايات فراوانى كه درباره مذمّت برخى اصحاب (شِكلى) به چشم مى‌خورد، همين قبيل افراد را شامل مى‌شود. برخى هم راه افراط پيمودند و برخلاف منهج رسالت، به بيراهه رفته يا بدعت‌گذار شدند، كه از آنان در دوران‌

[١] . سيدمحسن امين، أعيان الشيعه، ج ١، ص ١١٣. وى با طرح بحث« مذهب الشيعة فى الصحابه» نظر شيعه را مطرح مى‌سازد و به تفصيل در اين باب سخن مى‌گويد. ابتدا كلام وى چنين است:« و قالت الشيعة حكم الصحابة فى العدالة حكم غيرهم و لا يتحتم الحكم بها بمجرد الصحبة و هى لقاء النبى« ص» مؤمنا به و مات على الاسلام( على ما قال ابن حجر فى الاصابة ...) و إن ذلك ليس كافياً فى ثبوت العدالة بعد الاتفاق على عدم العصمة المانعة من صدور الذنب فمن علمنا عدالته حكمنا بها و قبلنا روايته و لزمناله من التعظيم و التوقير بسبب شرف الصحبة و نصرة الاسلام و الجهاد فى سبيل الله ما هو اهله و من علمنا منه خلاف ذلك لم تقبل روايته، امثال مروان بن الحكم و المغيرة بن شعبه ... و من جهلنا حاله فى العدالة توقفنا فى قبول روايته ...» مرحوم سيدمحسن بحث مفصلى در اين باب ارائه كرده كه رجوع اهل تحقيق به آن براى آگاهى دقيق‌تر از آراى وى ضرورى است. ر. ك: اعيان الشيعه، ج ١، صص ١١٧- ١١٣.