يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا ناجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً ذلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ وَ أَطْهَرُ فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ.[٢]

مفسّران در شأن نزول اين آيه گفته‌اند: مسلمانان در آن عهد، بيشتر اوقاتِ پيامبر را با سؤال‌هاى خود و بى‌خود، اشغال مى‌كردند و آن حضرت را از

پرداختن به مسائل اصلى و مهم‌تر، باز مى‌داشتند. لذا براى كنترل اين وضع، دستور آمد كه پيش از هر سؤال، صدقه‌اى- هر چند اندك- پرداخت شود.

ذلِكَ خَيْرٌ لَكُمْ‌: اين به نفع مسلمانان است كه پيامبر را از كارهاى اصلى و فراوانى كه در راستاى منافع امّت است، باز نمى‌دارد. «و أطهر» بيشتر موجب پاكى و صداقت سؤال‌كنندگان مى‌شود، زيرا پرسش‌هاى بيهود كنار مى‌رود، و تنها سؤال‌هاى ضرورى و جدّى مطرح مى‌شود.

مفسران گفته‌اند: كسى به اين دستور عمل نكرد، جز مولا اميرمؤمنان (ع) كه يك دينار داشت و آن را به دِرَمْ‌هايى تبديل و همه را يك يك در راه پرسش از پيامبر انفاق كرد.[٣]

ولى اين دستور، اثر خود را گذاشت و آن آگاه شدن مسلمانان بود كه بيهوده اوقات گران‌بهاى پيامبر را اشغال نكنند، لذا همگى از پرسش خوددارى كردند.

سپس آيه ناسخ آمد تا اين دستور (صدقه دادن پيش از سؤال) كه بر بسيارى از مسلمانان دشوار بود را بردارد:

أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقاتٍ فَإِذْ لَمْ تَفْعَلُوا وَ تابَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ فَأَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ آتُوا الزَّكاةَ وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ اللَّهُ خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ.[٤]

آيا ترسيديد كه پيش از پرسش‌هايتان صدقه دهيد؟

اكنون كه چنين شد و خداوند بر شما بخشود. پس نماز گذاريد و زكات‌

[١] . استاد در كتاب التمهيد( ج ٢، ص ٣٠٠) دو آيه ناظر به هم را از موارد نسخ مى‌داند.

[٢] . مجادله، آيه ١٢.

[٣] . تفسير قمى، ج ٢، صص ٣٥٨- ٣٥٦، وى با عنوان« آية لم يعمل بها الّا على( ع)» به تفسير آيه پرداخته است.( سيدابوالقاسم الموسوى الخويى، البيان فى تفسير القرآن، ص ٣٧٤)

[٤] . مجادله، آيه ١٣.