معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٤٧٦ - ٢ آيه امتاع

اين آيه با دو سرى آيات ديگر نسخ شد:[١]

آيه عدّه چهار ماه و ده روز:

وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً فَإِذا بَلَغْنَ‌

أَجَلَهُنَّ فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ فِيما فَعَلْنَ فِي أَنْفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ.[٢]

آيه ميراث:

... وَ لَهُنَّ الرُّبُعُ مِمَّا تَرَكْتُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ لَكُمْ وَلَدٌ فَإِنْ كانَ لَكُمْ وَلَدٌ فَلَهُنَّ الثُّمُنُ مِمَّا تَرَكْتُمْ ...[٣]

گويند: از آن پس، موضوع آيه نخست منتفى شد.

استاد آيت‌الله خويى‌ مى‌فرمود: چرا بايستى مفاد آيه نخست را منسوخ بدانيم؟ در حالى كه مفاد آن يك حكم اخلاقى اجتماعى است و از نظر شرع اسلام تأكيد شده زنى كه شوهرش مرده و فرزند ندارد را يك سال مهلت دهند[٤] در خانه بماند و از زندگى سابق بهره‌مند شود. تا اگر خواست پيش از اتمام سال يا پس از آن راه خود را انتخاب كند! اين يك حكم استحبابى اخلاقى مؤكد است كه قرآن با عنوان سفارش اكيد (وصية) به آن توصيه كرده است تا ناديده گرفته نشود و اين حكم استحبابى همچنان باقى است.[٥]

[١] . در التمهيد( ج ٢، صص ٣٠٥- ٣٠٣) آيه را جز مسنوخ‌ها مى‌آورد. البته كلام مرحوم را كه منسوخ نيست، يادآور مى‌شود، اما در علوم قرآنى از اين نظر برمى‌گردد و آيه را منسوخ نمى‌داند و مى‌نويسد: اگرچه در نوشته‌هاى پيشين خود راه مشهور را رفته‌ايم، اكنون راى استاد را ترجيح مى‌هيم.( محمدهادى معرفت، علوم قرآنى، ص ٢٦١)

[٢] . بقره، آيه ٢٣٤.

[٣] . نساء، آيه ١٢؛ در صورت نبود فرزند براى شوهر، ميراث زن يك چهارم تركه است و در صورت داشتن فرزند يك هشتم.

[٤] . حكم مذكور را مخصوص زنان بى‌فرزند دانسته‌اند، زيرا اگر داراى فرزند از همين شوهر باشد، جاى بيرون راندن نيست و به حكم ميراث خود و فرزند، حق بقاء در منزل را دارد.

[٥] . ايشان در جلسه بحث بر سر اين مطلب تأكيد داشت و فتوا مى‌داد. لذا حكم آيه فوق، لايزال، محكم و ثابت است و هرگز نسخى در كار نيست. اين بدان دليل است كه هيچ منافاتى ميان آيه فوق و آيه‌هاى عدّه و ميراث به چشم نمى‌خورد!( محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ٢، ص ٣٠٤)