معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٣٤ - ٣ تكميل مباحث پيشين

انْقَلَبْتُمْ عَلى‌ أَعْقابِكُمْ‌ را بر خلاف برخى كه به مسأله زكات ندادن در خلافت‌ ابوبكر ربط داده‌اند، مربوط به كسانى مى‌داند كه دور رسول خدا بودند و منافق‌گونه در پى طرح و نقشه برمى‌آمدند.

به صحابه در دعاى امام‌ سجاد (ع) به تفصيل مى‌پردازد. توصيف دقيق صحابه از نگاه امير مؤمنان را ياد آور مى‌شود و سرانجام به نظر انديشمندان در مورد صحابه راستين مى‌پردازد.

در خاتمه به حديث ارتداد توجه مى‌كند و منظور از ارتداد را نه از اصل دين، كه صرفاً بازگشت به حالت جاهليت و عدم تعمّق در واقعيات و تعبير كافر در مورد آنان را از باب كفران نعمت ايمان مى‌داند. او شواهدى را هم يادآور مى‌شود.

از نكات مهم اينكه در معرفى نخبگان صحابه به افرادى اشاره مى‌كند كه از ياران و خواص امير مؤمنان هستند. پايان بخش مقاله نيز بيان «مقصود از صحابه در احاديث» است. وى روايات امام‌ رضا (ع) را يادآور مى‌شود كه در مورد صحت حديث نبوى:

اصحابي كالنجوم بايهم اقتديهم اهتديم‌

مى‌فرمايد:

هذا صحيح يريد من لم يغيرّ بعده و لم يبدل.

در مقاله «تأويل از ديدگاه علامه طباطبايى در الميزان» نيز با اينكه در آثار متعدد به بحث تأويل پرداخته است، سه فراز مهم از نظريه علامه‌ طباطبايى‌ را توضيح مى‌دهد و به تكميل مباحث قبل مى‌پردازد. او ديدگاه علامه (تأويل حقيقت عينى است) را نمى‌پذيرد.

تفسير اجمالى سوره حمد ديگر اثر استاد فرزانه است كه در آن نكات گسترده ادبى پيرامون سوره حمد، موضوع ابتهال، مسأله انشاء در ضمن قرائت و ... را مطرح سازد. اين نوشته گر چه قبل از تفسير اثرى نگاشته شده است، تكلمه‌اى بر آن به‌شمار مى‌رود، زيرا آنچه در كتاب تفسير آمده، بيشتر زواياى روايايى تفسير سوره حمد است.