معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٩٦ - اشاره

در بخش ديگر از آنچه جاى قسم مى‌نشيند (حقاً و آنچه در معناى آن باشد، مثل يقيناً، قطعاً و ...) سخن مى‌گويد و به اين مطلب اشاره مى‌كند كه هر كلامى كه به صورت تأكيد بليغ بيايد، حكمش حكم قسم است. مثل برخورد با قسم، با آن برخورد مى‌شود؛ مانند التزام به نذر و عهد. به نظر وى كلّا براى افاده تأكيد غليط، جايگزين قسم مى‌شود.

در بخش «حروف جواب قسم» از لام مفتومه، ان مسكوره از حروف موكده مشدّده، و ان مخففه اگر بعدش لام بيايد، و سه حرف نفى (لا. ما. ان مكسوره) نام مى‌برد.

بحث ديگر «لام موطئه» است كه بر ادات شرط براى مشخص كردن جواب قسم وارد مى‌شود.

بحث ديگر به «ايمان مقدره» و اينكه لام موطئه دليل بر تقدير قسم است، اختصاص دارد. در ذيل آن به تقدير قسم بدون لام مى‌پردازد و براى اين تقدير شواهدى مى‌آورد.

نويسنده در بخش بعد به موضوع «زياد بودن «لا» در قسم» مى‌پردازد. و زائده بودن لا را نمى‌پذيرد، بلكه دليل بر تأكيد بيشتر مى‌داند و به شواهدى اشاره مى‌كند و به كسانى كه به زائده بودن لا در برخى آيات قائل هستند، جواب مى‌دهد.

در ادامه به مناسبت بحث از اضافه نبودن «لا» به موضوع ليست في القرآن زيادة حرف مى‌پردازد و موارد متعددى را ذكر و زياده نبودن را توضيح مى‌دهد.

در بخش بعد (العطف على القسم) معتقد است اگر واو بعد واو قسم تكرار شود، اقوى عاطفه بودن آن است. و در بخش پايانى به «مقسم به فى قرآن» مى‌پردازد. ٧ مورد قسم خدا به خود، بقيه قسم به مخلوقات را به نقل از سيوطى‌ يادآور مى‌شود و دليل آن از زبان‌ سيوطى‌ را نقل مى‌كند. در ادامه مواردى را هم خود اضافه و يادآورى مى‌كند.

اين نكته هم قابل ذكر است كه آيت‌الله معرفت در آثار خود (علوم قرآنى‌ فصل نهم و التمهيد) به بحث قسم توجه كرده است.