معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ٢٦٥ - ١ سخن زمين و آسمان

آن‌ها را مخاطب (طرف خطاب) قرار داده، يا از آن‌ها نقل قول كرده است.

١. سخن زمين و آسمان‌

ثُمَّ اسْتَوى‌ إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ فَقالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا

طائِعِينَ.[١]

سپس به آسمان رو آورده به آن پرداخت، درحاليكه دودى بيش نبود. پس به او و زمين گفت: بوجود آييد، چه بخواهيد چه نخواهيد. گفتند: مى‌آييم، و فرمان پذيريم.

مقصود از گفتن با زمين و آسمان و گفته زمين و آسمان چيست؟

علامه‌ طباطبايى‌- قدس سره- فرموده:[٢] مقصود همان است كه در آيه ١١٧ سوره بقره آمده است:

بَدِيعُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ إِذا قَضى‌ أَمْراً فَإِنَّما يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ‌

يا درآيه ٨٢ سوره يس آمده است:

إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ.[٣]

قول، در اين دو آيه كريمه، كنايه از: «ابراز اراده و خواست درونى» است؛ به هرگونه كه باشد. لذا گفتن با لفظ نيست، و هيچگونه سخن در كار نبود، جز آنكه همانگونه كه گفتار نمايانگر خواسته درونى است، به هرچه نمايان‌گر خواسته باشد، قول و گفتار گفته مى‌شود و لازمه آن، مقصود است كه «ابراز مراد» باشد.

[١] . فصلت، آيه ١١.

[٢] . فقوله لها و للارض« ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً» كلمة ايجاد و امر تكوينى كقوله لشى اراد وجوده: كن، قال تعالى:« انما امره اذا راد شيئاً ان يقول له كن»( يس، ٨٣) و مجموع قوله لهما« ائتيا» الخ و قولهما له« اتينا» الخ، تمثيل لصفة الايجاد و التكوين على الفهم الساذج العرفى و حقيقة تحليله بناءً على ما يستفاد من كلامه تعالى من سراية العلم فى الموجودات و كون تكليم شي‌ء بحسب ما يناسب حاله و قد اوردنا بعض الكلام فيه فيما تقدم من المباحث و سيجى شطر من الكلام فيه فى تفسير قوله« قالوا انطقنا الله الذى انطق كل شي‌ء»( فصلت، ٢١)( سيدمحمدحسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ١٧، صص ٣٦٦- ٣٦٥.

[٣] . همان، ج ٢، ص ٣٣٣.