معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٥٠ - تركيب و واژههاى سوره

رَبِّ الْعالَمِينَ‌ به منزله تعليل اين ستايش است، و الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ‌ بيان منشأ اين ربوبيت است.

مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ.

قرائت عاصم و كسانى، مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ‌. و معروف در ميان مسلمانان كه سينه به سينه محفوظ داشته‌اند، نيز همين است.

عياشى از حلبى روايت مى‌كند: امام صادق- عليه‌السلام- مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ‌ مى‌خواند، و از داود بن فرقد نيز روايت كرده است: گاه بدون الف، طبق قرائت بقيه قرّاء مى‌خواند.

شايد طبق مرسوم عرب، الف را چندان اظهار داشته است، كه در موقع استماع گمان مى‌رفته بدون الف مى‌خواند.

ابو على فارسى‌ ترجيح مى‌دهد قرائت با الف را، و شاهد آن را آيه‌ يَوْمَ لا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً وَ الْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ‌[١] مى‌گيرد. و «لام» در «الله» براى افاده ملك با كسر ميم مى‌باشد.

شيخ طوسى‌ نيز قرائت با الف را ترجيح داده، زيرا «مُلك»- با ضم ميم- مطلق سُلطه است. ولى «مِلك» با كسر ميم- سلطه‌اى است كه از روى ملكيت حاصل شده. لذا در مدح ابلغ از «مُلك»- با ضم ميم- مى‌باشد.[٢]

مقصود از مالِكِ يَوْمِ الدِّينِ‌، مالك الأمر يوم الدين‌، مى‌باشد، طبق آيه ياد شده است.

عبادت‌، به معناى پرستش، از ريشه عبوديت، به معناى: غايت تذلّل، گرفته شده است‌[٣]. لذا جز ذات حضرت حق‌تعالى را كه كمال عظمت است نشايد.

صراط، در اصل: سراط[٤]، به معناى راه سهل و آسان: هموار.

[١] . انفطار، آيه ١٩.

[٢] . ر. ك: محمدهادى معرفت، التمهيد فى علوم القرآن، ج ١، صص ٢٤٤- ٢٤٢.

[٣] . عبد: العبودية اظهار التذلل و العبادة ابلغ منها لانها غاية التذلل و لا يستحقها الا من له غاية الافضال و هو الله تعالى، لهذا قال( أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ)( راغب اصفهانى، معجم مفردات الفاظ القرآن، ص ٣٣٠، ماده عبد.)

[٤] . يقال له سِرَاطٌ.( راغب اصفهانى، معجم مفردات الفاظ القرآن، ص ٢٨٧، ماده صراط).