معرفت قرآنى (يادنگار آيت الله محمد هادي معرفت) - كنگره بزرگداشت آيت الله معرفت - الصفحة ١٠٢ - ٣ نظريه جريان و حكومت يك روح كلى بر سرتاسر قرآن

٣. نظريه جَرَيان و حكومت يك روح كلى بر سرتاسر قرآن‌

طبق اين نظريه، يك روح كلى بر تمامى آيات و سور سايه افكنده است و حقيقت و جان كلام الاهى را تشكيل مى‌دهد.

استاد علّامه طباطبايى بر اين باور است كه در پس ظاهر الفاظ و معانى، حقيقتى والاتر نهفته است كه گوهر قرآن و بطن آن را تشكيل مى‌دهد، داراى وحدتى استوار و به دور از هرگونه تجزيه و تفصيل است. آن حقيقت همانند روح در جسد، عينيت وجودى دارد و سرمنشأ تمامى احكام، شرايع و بيانات قرآن مى‌باشد كه نه از سنخ الفاظ و نه از سنخ مفاهيم، بلكه از سنخ عالم امر است. در جايگاه بلند عالم ملكوت قرار دارد و هرگز دست آلوده خاكيان بدان نمى‌رسد:

وَ كَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا.[١]

وَ إِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتابِ لَدَيْنا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ.[٢]

إِنَّهُ لَقُرْآنٌ كَرِيمٌ* فِي كِتابٍ مَكْنُونٍ* لا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ.[٣]

در اين زمينه مى‌فرمايد:

وبالجملة فالمحصل من الآيات الشريفة أن وراء مانقرأه و نعقله من القرآن، أمراً هو من القرآن بمنزلة الروح من الجسد و المتمثل من المثال- و هو الذي يسمّيه تعالي بالكتاب الحكيم- و هو الذي تعتمد و تتكي عليه معارف القرآن المنزل و مضامينه، و ليس من سنخ الألفاظ المفرقة المقطعة و لا المعاني المدلول عليها بها ...؛[٤]

به اجمال، آنچه از آيات شريف قرآنى استفاده مى‌شود اين است كه در پس قرائت و تعقّل ما در مورد قرآن، مطلبى است كه به نسبتِ آن با آيات، مانند روح با جسد يا حقيقت متمثل با مثال خويش است و آن، چيزى است كه خداوند تعالى، آن را «كتاب حكيم» مى‌نامد و معارف قرآن بر آن تكيه دارد و نه از سنخ الفاظ است و نه از سنخ معانى ....

و پيش از آن نيز فرموده است:

[١] . شورى، آيه ٥٢.

[٢] . زخرف، آيه ٤

[٣] . واقعه، آيات ٧٩- ٧٧.

[٤] . سيد محمد حسين طباطبايى، الميزان فى تفسير القرآن، ج ٣، ص ٥٤.