اخلاق محتشمي - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٢٦٧ - من كلام الحكماء و الدعاة
و الا خدا مزد نيكوكاران ضايع نگذارد.
من كلام الحكماء و الدّعاة
(٢٥) قيل لحكيم: كيف يحتال الانسان لئلّا يغضب؟ فقال:
ليكن ذاكرا فى كلّ وقت: انّه ليس يجب ان يخدم فقط بل و ان [يخدم، و انّه ليس يجب ان يحتمل بل و ان] يحتمل، و انّه ليس يجب ان يصبر عليه بل و ان يصبر هو ايضا من النّاس و ان يعلم:
انّ اللّه يراه دائما فانّه اذا فعل ذلك بحقائقها لم يغضب. ترجمه:
حكيمى را گفتند: چه حيلت كند[١] [انسان] تا خشم برو مستولى نشود؟ گفت:
بايد كه پيوسته بر خاطر او باشد كه: واجب نيست كه پيوسته خدمت او كنند[٢] بلكه او را نيز خدمت بايد كرد، و واجب نيست كه همه كس طاعت او دارند بلكه او را نيز طاعتى ميبايد داشت، و واجب نيست كه پيوسته ازو تحمل كنند بلكه او را نيز تحمل بايد كرد، و واجب نيست كه بر بدخويى او صبر كنند بلكه او را نيز با ديگران صبر بايد كرد، و بايد داند كه پيوسته خدا او را مىبيند كه چون اين معانى بحقيقت نزديك او مقرر شود خشم نگيرد[٣].
(٢٦) بالمقدرة يمتحن النّاس و يعرف همّهم فمن كفّ اذاه
[١]اصل: كنند.
[٢]اصل: كند.
[٣]در مجموعه ورام (باب الغضب ص ١١٠) و طهارة الاعراق (مقاله ٧ ص ٤٥٩) و السعادة و الاسعاد (ص ١٢٣ و ٤٤٩) در هر يك درباره درمان اين درد دستورهاى جداگانهاى ديده ميشود.