اخلاق محتشمي - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ٤٠٢ - من كلام الحكماء و الدعاة

و انّ الغنى من اهل الشّرف و التكرّم، و انّه يستعمل المشاورة كفّ عن محاربته و عن الطّمع فى‌[١] مملكته‌[٢]. ترجمه: يكى از پادشاهان چون خواستى كه بمحاربت پادشاه ديگر شود، كسى را بفرستادى تا تفحص اخبار او و اخبار رعيت او بكند پيش از محاربت، و از سه كار بحث و تصرف فرمودى:

يكى آنكه اخبار رعيت باو چگونه آنها ميكنند: براستى [و] حقيقت يا بدروغ و تلبيس او را ميفريبند، و چنانكه ميخواهند بسمع او ميرسانند[٣]، و ديگرى از آنكه توانگرى با كدام صنف است از حاشيه و خدم او: با اهل شرف و بزرگى يا با فرومايگان و ناكسان، و سيوم آنكه مشاوره استعمال ميكنند در كارها [يا اينكه كارها را بخواهش و هواى خود ميگذراند. پس اگر بگويند كه‌] كارها و خبرها باو ميرسانند براستى بى‌تزوير و تلبيس، و اهل شرف و كرم از حواشى و خدم توانگرانست، و كارها بر اقتضاى مشاوره عاقلان ميكند دست از محاربت و منازعت او بداشتى و در ملك طمع نكردى.

شعر:

[١]اصل: عن.

[٢]الحكمة الخالده ص ١٨٧.

[٣]اصل: ميرساند.

[٤]اصل: البيت.

[٥]امالى: ترس.

[٦]اصل: وان.

[٧]اصل: كار.