اخلاق محتشمي - الطوسي، الخواجة نصير الدين - الصفحة ١٤٢ - حكماء المتاخرين

آمده است. معنى آن آيت اينست كه: بحقيقت پيمبران و رسولان خود را بفرستاديم، تا حجتها روشن كنند، و با ايشان بفرستاديم كتاب و ترازو، تا مردمان براستى و داد قيام كنند، و بفرستاديم آهن كه درو بأسى و شدتى عظيم است و منافع بسيار مردمان را[١].

(٢٨) اسباب الاضرار اربعة: الشّرارة، و الشّهوة، و الخطاء، و الشّقوة. ترجمه: حكما گفته‌اند كه: اسباب ضرر رسانيدن چهار است: شريرى، و آن طبيعت كسى باشد كه خواهد كه شرى بكسى رسد بى‌آنكه او را در آن فايده‌اى صورت افتد و شهوت، و آن باعث باشد بر ضرر رسانيدن بغيرى، و ليكن حاجتش را مطلوب فايده و لذت خود باشد و خطا، و آن چنان بود كه ضرر بقصد نرساند بكسى، و ليكن از فعل او بى‌اختيار او ضررى بغيرى رسد، چنانكه تيرى بمرغى افكند بر مردى آيد و شقاوت، و آن چنان بود كه بى‌اختيار در راه گذر ضرر غيرى افتد، مثلا باد او را بر ديگرى افكند و او بميرد. و فرق ميان شقاوت و خطا آنست كه در خطا مبدء فعل باختيار او بود، اما قصد او نه ضرر غير او باشد. و شقاوت آن بود كه مبدء فعل باختيار او نباشد.

[١]اين مطلب (سه گونه مبدء عدل و سياست) در طهارة الاعراق (مقاله ٤ ص ٤٢٦) و در اخلاق ناصرى (مقاله ١ فصل ٧ ص ٧٥) ديده ميشود.