فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٥٠٦ - فصل اول تاريخ نظام ادارى در اسلام

«المستشار مؤتمن» [١]

(كسى كه مورد مشاوره قرار مى‌گيرد، چون امانتدار است).

«اذ استشار احدكم اخاه فليشر عليه» [٢]

(هنگامى كه با شما مشورت كردند نظر و رأى خود را ابراز داريد).

«يا على ما حار من استخار و لاندم من استشار» [٣]

(يا على متحير نشد كسى كه از خدا طلب خير نمود وپشيمان نگشت كسى كه مشورت نمود).

«ان رسول اللّه (ص) كان يستشير اصحابه ثم يعزم على ما يريد اللّه» [٤] .

(رسول خدا (ص) نخست با ياران خود مشورت مى‌نمود سپس برآنچه كه خدا اراده فرموده اقدام مى‌نمود).

«مشاورة العاقل الناصح رشد و يمن و توفيق من اللّه فاذا اشار عليك الناصح العاقل فاياك والخلاف فان فى ذلك العطب» [٥]

(مشورت با دانايان دلسوز هدايت ورشد وبركت است و خود توفيق الهى براى راهيابى بر واقعيتهاست هرگاه داناى دلسوزى ترا خيرخواهى نمود مبادا او را مخالفت كنى. زيرا دشوارى و سختى در چنين مخالفتى است).

«تصدقوا على اخيكم بعلم برشده ورأى يسدده» [٦]

(به برادر ايمانيتان صدقه دهيد با تعليم عليم كه او را ارشاد مى‌كند و رأى و نظرى كه عمل او را استوار مى‌نمايد).

«الحزم ان تستشيرذا الرأى» [٧]

(دورانديشى آنست كه با صاحبان رأى به شور بنشينيد).

«اموركم شورى بينكم» [٨]

(امورتان بايد همراه با شور جمعتان باشد).

تا آنجا كه پيامبر (ص) از بيعت بدون مشورت نهى نمود [٩] و على (ع) بهترين مشاوران را خردمندان دانشمند وصاحبنظران پرتجربه و دور انديشان خداترس و استبداد به رأى و خود محورى را عين گمراهى دانست [١٠]

مشروعيت اصل شورا را مى‌توان به گونه‌اى از اجماع وسيره مسلمين كه از ادله معتبر ومنابع فقه به شمار مى‌رود نيز به دست آورد. همچنين دليل عقل نيز به خاطر نزديكتر

[١] . رك: سنن ابن داود، پيشين.

[٢] . رك: سنن ابن ماجه، پيشين.

[٣] . رك: بحار الانوار، ج ٧٢، ص ٩٨.

[٤] . رك: برقى، المحاسن، ص ٦٠١.

[٥] . همان، ص ٦٠٢.

[٦] . رك: بحار الانوار، ج ٧٢، ص ١٠٥.

[٧] . همان.

[٨] . رك: صحيح ترمذى، باب فتن، ص ٧٨.

[٩] . رك: صحيح بخارى، باب حدود، ص ٣١، و مسند احمد بن حنبل، ج ١، ص ٥٦.

[١٠] . همان، ج ٥، ص ١٦٩ «من استغنى بعقله ضل».