فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٨٨ - فصل اول تاريخ نظام ادارى در اسلام

ارزشمند (وَ لَقَدْ كَرَّمْن [١] [٦] [٤] [٨] ;ا بَنِي آدَمَ‌)١. همه انسانها از يك پدر و مادر آفريده شده‌اند (إِنّٰا خَلَقْنٰاكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ أُنْثىٰ)‌ [٢] . انسان بمثابه بذر و نهال است (نه ماده خام و خالى) (يٰا أَيُّهَا اَلْإِنْسٰانُ إِنَّكَ كٰادِحٌ إِلىٰ رَبِّكَ كَدْحاً فَمُلاٰقِيهِ)‌ [٣] . گرچه بخشى از شخصيت انسان اكتسابى است ولى سرمايه ذاتى مشترك الهى نيز دارد (وَ نَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي)٤. انسان موجودى دو بعدى است داراى ماده‌اى جسمانى از عنصر خاك و جوهرى روحى از ملكوت جهان (ثُمَّ أَنْشَأْنٰاهُ خَلْقاً آخَرَ) [٥] .

تفاوت بينشها و اختلاف عقيده‌ها، در ميان انسانها فاصله ايجاد مى‌كند ولى اين فاصله هرگز عنصر وحدت انسانى و هويت مشترك بشرى را از ميان نمى‌برد. (وَ مٰا كٰانَ اَلنّٰاسُ إِلاّٰ أُمَّةً وٰاحِدَةً فَاخْتَلَفُوا)٦. اختلاف شكلى و صورى در رنگ و نژاد و زبان و ديگر عناصر مادى ريشه در نظام آفرينش دارد كه معرفت‌زاست (وَ مِنْ آيٰاتِهِ خَلْقُ اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ اَلْأَرْضِ وَ اِخْتِلاٰفُ أَلْسِنَتِكُمْ وَ أَلْوٰانِكُمْ‌) [٧] انسان موجودى است آزاد و با اختيار كه سرنوشت خود را خود مى‌سازد (فَمَنْ شٰاءَ فَلْيُؤْمِنْ وَ مَنْ شٰاءَ فَلْيَكْفُرْ)٨. او حامل بار امانت الهى و مسؤوليت بزرگ از جانب خداست و با شرايط خاص (بلوغ، عقل، آگاهى، قدرت، واختيار) اين بار مسؤوليت را به دوش مى‌كشد. (إِنّٰا عَرَضْنَا اَلْأَمٰانَةَ عَلَى اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ اَلْأَرْضِ وَ اَلْجِبٰالِ فَأَبَيْنَ أَنْ يَحْمِلْنَهٰا وَ أَشْفَقْنَ مِنْهٰا وَ حَمَلَهَا اَلْإِنْسٰانُ)‌ [٩] .

آرى همه انسانها در برابر خدا يكسان مسؤوليت دارند و نسبت به جامعه خويش نيز مسؤولند (وَ قِفُوهُمْ إِنَّهُمْ مَسْؤُلُونَ)‌ [١٠] «كلكم راع و كلكم مسئول عن رعية» [١١] .

در مقايسه انسانها هيچ گونه تفاوتى نمى‌تواند معيار تبعيض باشد مگر با علم و فضيلت و تقوى (إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ الله أَتْقٰاكُمْ‌) [١٢] . ارزش هر انسان به ميزان عمل او بستگى دارد (كُلُّ نَفْسٍ بِمٰا كَسَبَتْ رَهِينَةٌ‌) [١٣] . اگر از شخصيت تقوايى انسان صرفنظر شود همه

[١] . اسراء، آيه ٧٠.

[٢] . حجرات، آيه ١٣.

[٣] . انشقاق، آيه ٦.

[٤] . ص، آيه ٧٢.

[٥] . مؤمنون، آيه ١٤.

[٦] . يونس، آيه ١٩.

[٧] . روم، آيه ٢٢.

[٨] . كهف، آيه ٢٩.

[٩] . احزاب، آيه ٧٢.

[١٠] . صافات، آيه ٢٤.

[١١] . رك: مجموعه ورام، ص ٦.

[١٢] . حجرات، آيه ١٣.

[١٣] . مدثر، آيه ٣٨.