اسلام در برابر اين پديده شوم، نهاد صدقه، احسان و انفاق را پى‌ريزى نموده و از طريق اين نهاد اجتماعى و اقتصادى به مبارزه با فقر پرداخته است. نهاد صدقه، احسان و انفاق شامل يك سلسله واجبات مالى و كمكهاى نيكوكارانه است كه در متون اسلامى اعم از آيات [١] و روايات [٢] بر آنها تأكيد فراوان شده است.

واجبات مالى در نهاد «صدقه و احسان» در حقيقت ماهيت جبرانى دارند كه توانگران در برابر سودهاى كلانى كه از وضعيت اقتصادى برده‌اند و از محصول كار و حق ديگران استفاده نموده‌اند به محرومان اداى حق مى‌كنند كه تا محروميت آنان را جبران نمايند و كمكهاى نيكوكارانه كه بخشى از آن در صدقات مستحب و احسان نهفته است در حقيقت ماهيت توزيعى داشته و از حمايت و حق افراد ناشى مى‌گردد.

بخش عمده نهادهاى واجب نظام ماليه عمومى در اسلام از قبيل زكات، خمس، انفال، مجهول المالك و همچنين نهادهاى مالى غيرواجب مانند صدقات مستحبى، وقف، حبس، ثلث و وصيت به نوعى در رابطه با تأمين اجتماعى مقرر گرديده است.

قانون اساسى در پيروى از اهداف و تعاليم اسلام مسأله را از زاويه پيشگيرى نگريسته و پى‌ريزى اقتصاد صحيح و عادلانه برطبق ضوابط اسلامى، به منظور ايجاد رفاه و رفع فقر و برطرف ساختن هر نوع محروميت در زمينه‌هاى تغذيه، مسكن، كار، بهداشت و تعميم بيمه را توصيه نموده است. [٣]

دقت در اصول هشتم، نوزدهم، بيستم، بيست و يكم، بيست و دوم، بيست و سوم، بيست و چهارم نشان مى‌دهد كه قانون اساسى در چه ابعاد گسترده‌اى به مسأله رفاه و خدمات و تأمين اجتماعى نگريسته است. لكن در اصل ٢٩ صريحاً مسأله تأمين

[١] . آيات صدقات: بقره، ٥٨، ٦٠، ٧٩، ٢٧١ و نساء، ١١٤ و توبه، ١٠٣ و حديد، ١٨ و احزاب، ٣٥. آيات احسان: نحل، ١٢٨ و بقره، ٥٨، ١٩٥، ٢٣١ و آل عمران، ١٣٤، ١٤٨ و مائده، ١٣، ٨٥ و ٩٣. آيات انفاق: بقره، ٣، ٢١٥، ٢١٩، ٢٦١، ٢٦٥، ٢٧٤ و آل عمران، ١١٧، ١٣٤ و نساء، ٣٨ و انفال، ٣، ٣٦، ٥٤، ٩١ و ٩٢.

[٢] . روايات: وسائل الشيعه، ج ٦، ص ٢٥٦ و ج ١١، ص ٥٤٤ و بحارالانوار، ج ٩٦، ص ١١٨، ١٢٢، ١٣٢ و ١٣٤ و ج ٨١، ص ٣٢٩ و ج ٦٢، ص ٢٦٥ و ٢٦٩ و ج ٧٧، ص ٦٨ و كافى، ج ٤، ص ٣، ٤٩٧ و ٥٠٠ و ج ٤، ص ٨، ٩ و ٦٠ و نهج‌البلاغه، خ ١١٠ و نامه ٥٣.

[٣] . اصل سوم، بند ١٢.