فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٣٢ - ه - حق تعامل

ج - حق استقلال در اراده

هر فرد مى‌تواند در امور مربوط به خود به طور مستقل و بدور از اجبار و تحميل ديگران تصميم بگيرد و از اين حق مى‌توان به حق داشتن اراده آزاد هم تعبير نمود.

اين حق شامل حق تعيين سرنوشت و حق استيفاى ديگر حقوق و حق اراده و اختيار و حق اعمال اراده در قلمرو امور شخصى خود مى‌گردد كه مشابه حق حاكميت هر دولت در برابر دولتهاى ديگر در امور داخلى خود مى‌باشد. [١] معنى اين حق آن است كه ديگران بايد به تصميم و اراده هر فرد در حوزه امور فردى او احترام بگذارند.

د - حق قرارداد

منظور از حق قرارداد آن است كه اقدام دو يا چند شخص بر قبول و ايجاد قرارداد صرفنظر از حقى كه از نوع قرار داد به طور بالسويه و يا به هر نحو ديگرى ايجاد مى‌شود اصولاً هر كدام از طرفين يا اطراف قرار داد حق قبول يا رد قرار داد را قبل از انعقاد آن، دارند.

اين حق هر چند به نوعى از مصاديق حق استقلال در اراده به شمار مى‌آيد لكن به دليل اهميتى كه در مسائل اجتماعى و روابط متقابل افراد دارد مى‌توان به طور جداگانه از آن ياد كرد.

ه‌ - حق تعامل

تعامل اجتماعى اصل مورد توافق زندگى اجتماعى است و خود به نحو از حقوق بر خواسته از قراردادهاى اجتماعى به شمار مى‌آيد. بر اساس اين حق، هر فردى مى‌تواند تا آنجا كه به منافع ديگران و جامعه لطمه وارد نياورد با ديگران رابطه بر قرار نمايد و از طريق روابط با ديگران به مقاصد مشروع خود برسد.

از اين حق مى‌توان به حق مرابطه نيز تعبير نمود كه خود مورد تأكيد شرع نيز مى‌باشد.

(يٰا أَيُّهَا اَلَّذِينَ آمَنُوا اِصْبِرُوا وَ صٰابِرُوا وَ رٰابِطُوا) [٢] .

[١] . قاعده فقهى نفى اكراه مى‌تواند مستند اين حق محسوب شود.

[٢] . آل عمران، آيه ٢٠٠.