فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٦٧ - الف - نهى از قيام مسلحانه

الف - نهى از قيام مسلحانه

رواياتى كه به طور غير مستقيم از برخورد مسلحانه نهى نموده مانند: روايت ابن مسعود، كه مى‌گويد همراه جمعى نزد پيامبر (ص) بوديم كه فرمود:

«انكم سترون بعدى اثرة و اموراً تنكرونها قالوا فما تأمرنا يا رسول الله قال فان تؤدون الحق الذى عليكم و تسئلون الله الذى لكم» [١] .

علماى اهل سنت از اين حديث چنين برداشت مى‌كنند كه رسول خدا (ص) در پاسخ صحابه كه پرسيدند در برابر لغزشها و منكرات چه بايد كرد؟ آنها را به قيام و كشتار دعوت ننمود بلكه به آنان فرمان داد كه فقط سعى كنند وظيفه‌اى كه در مورد اطاعت واليان دارند ادا نمايند و حق خود را از خداوند مسئلت نمايند. [٢]

وى با تصريح به اينكه مورد اين حديث امرا و زمامداران ظالم مى‌باشند كه مرتكب ظلم و منكرات و فساد مى‌شوند مى‌نويسد، با وجود اين به ما دستور قيام و شورش مسلحانه در برابر آنها داده نشده بلكه پيامبر (ص) امر به اداى حق آنها كه همان اطاعت از آنان مى‌باشد نموده و براى حقوق از دست رفته نيز ما را به دعا و مسئلت از خدا فرمان داده است و در اين روايت هيچ گونه برخورد مسلحانه با زمامداران ظالم به چشم نمى‌خورد. [٣]

تفسيرى كه معمولاً اهل سنت از «اداء الحق» و «تسئلون الله» در مورد روايت نبوى ارائه مى‌دهند همگون با موارد مشابه ديگر اين دو مقوله نيست. افزون بر اين بايد گفت ابن تيميه، ضمن تفسير روايت به مقتضاى ايده ذهنى خود، اصولاً مدعاى خود را كه لزوم اطاعت از خلفا و امراى جور مى‌باشد به عنوان پيش فرض مسلم تلقى نموده و حقى كه امت بر عهده دارد را به همان پيش‌فرض تفسير نموده است.

اگر اين حديث نبوى را بدون هيچ گونه پيش‌داورى و پيش‌فرض مسلم تفسير نماييم بايد «حق» را به كليه معانى كه امت در برابر فرمانروايان خود دارند حمل نموده و اين حقوق را در لابه‌لاى آيات و روايات متعددى كه در مورد حقوق امت بر امام آمده

[١] . همان، (شما بعد از من لغزشها و كارهاى منكرى خواهيد ديد، حاضران گفتند كه در اين صورت شما ما را به كارى امر مى‌كنى (چه بايد كرد؟) فرمود: حقى كه بر عهده داريد ادا كنيد و از خدا حق خويش را بطلبيد).

[٢] . همان.

[٣] . همان.