فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٣٥٠ - مبحث چهارم قلمرو امور حسبيه

٢. آلات و ادوات اعمال محرمه و مشروبات.

٣. امور اهل ذمه.

٤. امور متوفيات.

٥. معاملات منهيه.

٦. اعمال منهيه.

٧. تنظيم بازار و رسيدگى به امور مشاغل و اصناف مانند كسبه، تجار، صاحبان حرف، اطباء، علماء، وعاظ، منجمان و قضات و امرا.

٨. امور تعليم و تربيت و نويسندگان.

ماوردى، نيز از موارد زير به عنوان امور حسبيه ياد كرده است:

الف - موارد حقوق الله، مانند: امور مربوط به نماز، حج و ديگر عبادات و جلوگيرى از محرمات.

ب - موارد حقوق الناس عمومى مانند: تأمين آب آشاميدنى شهر، امنيت و نظافت

ج - حقوق الناس خاص مانند: الزام به اداء ديون اشخاص، انجام واجبات فردى، نظارت بر امور صنفى و تنظيم بازار.

فقهاى شيعه نيز به طور كلى در ابواب مختلف فقه موارد زير را به عنوان امور حسبيه نام برده‌اند كه به قرار زير از وظايف حكام شرع در عصر غيبت محسوب شده است:

١. ابن السبيل، هر گاه از مقدار زكاتى كه گرفته است، بعد از مراجعت به وطن، چيزى در اختيارش باقى مانده باشد، بايد آن را به فقيه (حاكم) برگرداند.

٢. زكات را بايد ابتدائاً و يا بعد از مطالبه فقيه (حاكم) به وى پرداخت نمود.

٣. فقيه مخيّر است در مورد زمينى كه فردى خريده است، خمس زمين را بگيرد و يا منفعت آن را.

٤. فقيه در اخذ وصرف سهم امام كه نيمى از خمس است ولايت دارد.

٥. فقيه وارث كسى است كه وارثى نداشته باشد.

٦. ودعى وقتى مى‌تواند حقوق خود را از مال وديعه استفاده نمايد كه از فقيه اجازه گرفته باشد.

٧. فقيه مى‌تواند حدود الهى و تعزيرات را اجرا نمايد.