فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٧١ - فصل اول تاريخ نظام ادارى در اسلام

نقش كليدى كه در صلاح و فلاح و عدالت دارند بايد از ميان كسانى انتخاب شوند كه سابقه همكارى با ظالمان را نداشته باشند.

[١] [٢] . علما و حكما:

اين دو عنوان در عهدنامه مالك اشتر به مثابه صاحب نظران و كارشناسان آمده است كه در استقرار نظام بر پايه صلاح بلاد و ساماندهى امور مردم مؤثر مى‌باشند.١

١ [٣] . اصل جزيه و خراج:

كسانى كه درآمدهاى عمومى دولت بر عهده آنان است كه شامل اكثريت مردم فعال در كشور است و نياز به سياستگذارى صحيح و جامع دارد.

١ [٤] . كتاب العامه و الخاصه٢:

كتاب عامه مانند حسابرسها، مسؤولان ديوانها و نويسندگان دفاتر اموال و درآمدهاى عمومى و كتاب الخاصه مانند منشيان و مستوفيانى كه نامه‌هاى ادارى و فرامين و قراردادها و پيامها را مى‌نويسند.

١ [٥] . جنود:

به معنى سپاه، ارتش و سازمان نظامى در گفتار امام (ع) به عنوان دژ محكم ملت، آبروى واليان، عزت دين و راه رسيدن به امنيت توصيف شده است.٣

و «رؤوس الجند» در كلام امام (ع) حكايت از سلسله مراتب فرماندهى نظامى است.٤

١ [٦] . قضات:

عنوان قاضى و قضاوت مبين سمت ويژه‌اى است كه در عصر نبوى نيز عهده دار مسؤوليت و رسالت انبيا بوده است لكن در عصر علوى نظام قضائى با عنوان جديد «نظارت قضائى» تكميل گرديده است.٥

١٧. نظارت دينى:

جلوگيرى از سوء استفاده از دين، عنوان جديدى است كه در عصر علوى به مسؤوليتهاى دولت افزوده مى‌شود.٦

١٨. نظام ارزشيابى:

ساماندهى استخدام عاملان و مأموران بر اساس ضوابط مشخص

[١] . همان،

«و اكثر من مدارسة العلماء و مناقشة الحكماء فى تثبيت ماصلح عليه امر بلادك و اقامه ما استقام به الناس قبلك».

[٢] . همان،

«و منها كتاب العامة و الخاصة».

[٣] . همان،

«فالجنود باذن الله حصون الرعية و زين الولاة و عزّ الدين و سبل الامن».

[٤] . همان،

«وليكن آثر رؤوس جندك عندك من و اساهم...».

[٥] . همان،

«ثم اكثر تعاهد قضائه».

[٦] . همان،

«فانظر فى ذلك نظراً بليغاً، فان هذا الدّين قد كان اسيراً فى ايدى الاشرار».