فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٦٤ - فصل اول تاريخ نظام ادارى در اسلام

داشتند، اين بخش ادارى بيش از بخش‌هاى ديگر بوجود آمد و ديوان مربوط به رزمندگان عهده دار اين امر ادارى گرديد.

ب - سازمان اطلاعات

استفاده از «عيون» و افراد تيز بين و امين در كسب اطلاعات مربوط به حركتهاى مشكوك در قلمرو حكومت و نيز جمع آورى و ارسال خبرهاى مربوط به دشمن از زمان شخص پيامبر (ص) آغاز گرديد و در جنگ بدر براى اولين بار از اين شيوه بهره بردارى شد. لكن در عصر علوى به دليل توسعه فتنه‌هاى داخلى بويژه تحركات و توطئه‌هاى موذيانه معاويه و ديگر مخالفان مرموز و حيله‌گر شبكه اطلاعاتى به صورت سازمان يافته بوجود آمد.

امام (ع) در يكى از نامه‌هاى ادارى و دستورالعمهاى حكومتى كه به يكى از كارگزاران خود هشدار مى‌دهد به وجود چنين شبكه مخفى و سازمان منسجم اشاره مى‌كند:

[٣] ">«فان عينى بالمغرب كتب الىّ يعلمنى...»

مخاطب اين نامه كارگزار مكه است كه مأمور مخفى امام (ع) از مغرب، مسائل مربوط به مكه و توطئه‌هاى دشمنان در زمان حج را به امام گزارش داده و امام (ع) آن را به والى مكه انتقال مى‌دهد.

يكى از نكات مورد تأكيد امام (ع) در عهدنامه مالك اشتر كه دستور العمل حكومتى و ادارى محسوب مى‌شود، تأسيس سازمان اطلاعات براى تقويت بنيه‌هاى دفاعى و امنيتى است. [٢]

در ديگر آثار ماندگار امام (ع) اشاره به اهميت اين بخش از سازمان ادارى هر كشورى ديده مى‌شود از آن جمله است:

«واعلموا ان مقدمة القوم عيونهم و عيون المقدمة طلائعهم».

اين پيام كه خطاب به فرماندهان سپاهى كه به جنگ اعزام مى‌شدند صادر گرديده بيانگر اين حقيقت است كه نوك برخورد با دشمن بايد تشكيلات اطلاعاتى يك ارتش نيرومند باشد.

[١] . رك: نهج البلاغه، نامه، ٣٣.

[٢] . همان، نامه ٥٣.

[٣] . همان، نامه ١١.