فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ٤٧٠ - فصل اول تاريخ نظام ادارى در اسلام

[٤] . والى و ولايت:

در عصر علوى عنوان والى شامل كليه مناصب سياسى و ادارى در منطقه تحت مأموريت وى مى‌شد كه در عهد نامه مالك اشتر شرح آن به ترتيب زير آمده است:

[٣] ">«جباية خراجها، و جهاد عدوّها، واستصلاح اهلها، و عمارة بلادها»

(تصدى ماليه عمومى و مسؤوليتهاى نظامى و دفاعى و اصلاح امور مردم منطقه و آبادانى و توسعه شهرى).

[٥] . دولت:

امام (ع) خود اين واژه را در خطبه‌ها و نامه‌ها بكار برده و مفهومى اعم از دولت حق و دولت باطل و عادل و يا فاجر منظور نموده است، از آن جمله در عهدنامه مالك اشتر چنين آمده است:

«قد جرت عليها دول قبلك من عدل وجود»

(قبل از تو در مصر دولتهايى روى كار آمده‌اند كه برخى عادل و برخى ديگر ظلم پيشه بوده‌اند).

[٦] . رعيت:

عنوانى است براى امت و ملت به لحاظ اينكه بايد مورد رعايت و توجه و عنايت دايمى دولت و خلافت و امامت قرار گيرد [٢] .

٧. والى يا ولى امر:

در عصر نبوى خود پيامبر (ص) مصداق (أَطِيعُوا اَلرَّسُولَ وَ أُولِي اَلْأَمْرِ)

بود لكن در سخنان امام (ع) به بالاترين مقام مسؤول در دولت اطلاق گرديده است:

«و والى الامر عليك فوقك»

٨. سلطان:

در فرهنگ سياسى علوى واژه سلطان به قدرت سياسى گفته مى‌شد كه ممكن است به حق و يا ناحق اعمال گردد:

«ماانت فى سلطانك ابهّة او مخيلة».

٩. رضى الرعيه:

معيار سنجش اعتدال حاكمان و عدالت مديران، نيل به

«رضى الرعيه»

يا

«مودة‌الرعيه»

و يا

«رضى العامه»

است كه اگر حاصل نيايد، بايد در تدبير و سياستشان تجديد نظر نمايند و اگر شاهد

«سخط العامه»

باشند بايد به اصلاح خويش بپردازند.

١٠. مشاور:

كسانى كه بر حسب مورد به واليان كمك فكرى مى‌رسانند و هيچ كدام از امام، خليفه، والى و كارگزار بى نياز از مشاور نيستند. لكن بايد از ميان صالحان برگزيده شوند و از مشورت با افراد بدگمان اجتناب شود.٥

١١. وزراء:

كسانى كه امام را در انجام مسؤوليتهايش يارى مى‌رسانند٦ و باتوجه به

[١] . همان، نامه ٥٣.

[٢] .

«و اشعر قلبك الرحمة للرعيه»

[٣] . همان. ولى امر نيز بالاتر از تو قرار دارد.

[٤] . همان.

[٥] . همان،

«ولاتدخلن فى مشورتك بخيلا يعدل بك عن الفضل».

[٦] . همان،

«فانهم اعوان الائمه».