فقه سیاسی - عمید زنجانی، عباسعلی - الصفحة ١٤٥ - ل - حقوق ناشى از اباحه

ل - حقوق ناشى از اباحه

مفهوم اباحه شرعى و عقلى، احراز حق انتخاب در قلمرو مباحات و عرصه‌هاى آزاد از نظر شرع و عقل مى‌باشد. قلمرو مباحات شرعى را مى‌توان در دو بُعد اصلى تبيين نمود.

[١] . تمام مواردى كه شرع در آنها حكم اباحه اعلام نموده و صريحاً هر نوع عمل و اقدام انسان را در آن قلمرو جايز شمرده است. حكم شرعى به جواز عمل مستلزم جواز ترك نيز مى‌باشد، بدين ترتيب هر فرد در چنين قلمرو وسيعى حق انتخاب دارد و اين حق با حكم به جواز از طرف شرع به رسميت شناخته شده است.

[٢] . موارد «مالانص فيه» كه به حكم شرع به معنى آزادى عمل انسان در آن قلمرو و حق انتخاب براى هر كس مى‌باشد. (وَ مٰا كُنّٰا مُعَذِّبِينَ حَتّٰى نَبْعَثَ رَسُولاً)١ فلسفه مواردى كه شرع سكوت كرده و حكمى بيان ننموده آن است كه به انتخاب حق انتخاب قائل شده است٢.

مباحات عقلى كه مفاد اصل برائت عقلى است و بر قاعده عقلى «قبح عقاب بلابيان» مبتنى مى‌باشد در حقيقت در دو عرصه حق انتخاب را به عنوان يك حق عمومى اثبات مى‌نمايد:

الف - در موارد

«ما لا نص فيه»

و قلمرو آزاد شرع كه در حقيقت اصل برائت شرعى و اصل برائت عقلى در اين عرصه مؤكد يكديگرند.

ب - حق انتخاب در شيوه‌هاى اجرايى تكاليفى كه براى انجام آنها شيوه خاصى در شرع پيش بينى نشده است. بسيارى از اعمالى كه به عنوان مقدمه انجام تكاليف به جا آورده مى‌شوند از اين قبيل محسوب مى‌شوند.

حقوق عمومى در عرصه مباحات شرعى و عقلى به قدرى گسترده است و جوانب مختلف زندگى فردى و اجتماعى انسان را به نحوى فراگير شود كه شمارش عناوين آنها هم از حوصله اين مختصر بيرون است و هر فرد در زندگى خود به طور روزمره با تعداد فراوانى از اين عرصه، مواجه مى‌باشد.

[١] . اسراء، آيه ١٥.

[٢] . «ان الله... وسكت لكم عن اشياء و لم يدعها نسياناً فلا تتكلفوها»، كلمات قصار، ١٠٥، رك: همين قلم پيشين، ج ٣، ص ١٠٨ و بعد.